Privatisering was een denkfout


: 10-02-2012 13:00 uur

Ga maar ergens anders vissenPrivatisering was het toverwoord van de jaren negentig. Na de eerste grote privatiseringsgolven zitten we nu met voormalige staatsbedrijven, nutsbedrijven en een uit de hand gegroeide verzekeringsmarkt die stuk voor stuk de belofte van een meer efficiënte bedrijfsvoering, lagere prijzen en een betere service niet waar konden maken. Winsten worden niet gebruikt om te investeren in innovaties, of verbeteringen in de bedrijfsvoering en/of service maar worden als bonus uitgekeerd aan de top van deze bedrijven of als dividend aan aandeelhouders. Er worden illegaal prijsafspraken tussen concurrerende bedrijven gemaakt, waardoor prijzen niet dalen maar kunstmatig hoog gehouden worden en witteboordencriminaliteit loont. De regering en de opeenvolgende rechtse en middenpartijen die de privatiseringen hebben uitgevoerd zouden een enorm gezichtsverlies lijden als de stijging van corruptie, die als bijwerking van privatiseringen in alle door de staat afgestoten bedrijven optrad, aan het licht zou komen.

Het beeld werd ons opgedrongen dat ambtenaren lui waren en niet op de markt gericht omdat hun banen niet van bedrijfssuccessen afhingen.  De snelle managers uit het bedrijfsleven zouden dat allemaal veel beter kunnen. Dat hebben we gemerkt. Kijk eens naar het onderwijs, waar de schaalvergroting heeft geleid tot grotere klassen,  diploma’s waarvoor steeds minder gepresteerd hoeft te worden en waar de bedrijfsresultaten waar nodig kunstmatig opgepoetst worden. Daarmee werden de exorbitante salarissen voor de top van de megascholen veiliggesteld.

Graaiers voor ambtenaren
Ambtenaren werden vervangen door graaiers. Maar graaiers hebben geen boodschap aan zaken als landsbelang, het belang van kiezers of het belang van de bevolking van dit land, of Europa in het algemeen. Graaiers denken allereerst aan zichzelf en daarna aan hun aandeelhouders. Daarbij ontvangen ze een groot gedeelte van hun bonussen in vorm van aandelen in het eigen bedrijf. Dus de aandeelhouders, daar horen ze zelf ook bij.

Waarom lukt het de NS niet meer om treinen op tijd te laten rijden? Zou dat niet vooral liggen aan het feit dat het bedrijf niet meer kan en mag investeren in wat er aan hardware nodig is om, ook bij temperaturen onder nul en in geval van boombladeren op het spoor te blijven rijden? Wat is het verschil tussen een abonnement voor telefonie bij een monopolistisch staatsbedrijf en dat bij één van de nieuwe bedrijven op de vrije markt? Is het goedkoper geworden? Allerminst. Is de service beter? Au contraire. Is het netwerk meer betrouwbaar? Absoluut niet.

Ziekenhuiswinsten
Ziekenhuizen mogen binnenkort winst gaan uitkering op investeringen van private investeerders in de zorg. Weer zo’n heilloos plan. Investeren doe men vooral in zorg, operaties en apparatuur die geld opleveren. Mensen met een zeldzame aandoening staan dan automatisch in de kou terwijl onnodige cosmetische ingrepen voorrang kunnen gaan krijgen omdat die meer winst opleveren. Wachtlijsten zullen bijna zeker langer worden omdat mensen die hoge verzekeringen afsluiten of cash kunnen betalen voorrang in behandeling gaan krijgen. Daar kan je de klok op gelijk zetten.

De staat vergoedt nog altijd de helft van de ziektekostenverzekering via de zorgtoeslag. Dat is niets anders dan verkapte staatssubsidie voor de grote verzekeraars, maar blijkbaar mag je zaken die op de vrije markt nog niet genoeg geld opleveren via de belastingbetaler tot een aantrekkelijke investering omtoveren. Het lijkt nu net alsof je als particulier verzekerde niet duurder uit bent maar het is een sigaar uit eigen doos. Het belastinggeld wat nodig is voor de zorgtoeslag komt uiteindelijk ook gewoon uit je eigen portemonnee.

Giro-enveloppen
Waarom kon de Postbank vroeger alle benodigdheden om te bankieren gratis aan zijn klanten leveren, denk aan de blauwe giro-enveloppen, terwijl je nu als zakelijke klant bij de ING zeven euro moet betalen om geld op je eigen rekening te storten, terwijl deze handeling volledig door machines wordt uitgevoerd? Als je beseft hoe de ING is gegroeid na de privatisering en het omvormen van het bedrijf in een multinational, weet je waar je geld blijft hangen: in dit soort financiële megabedrijven. Bedrijven die te groot zijn om ten onder te gaan. Bedrijven die van de ondergang gered dienen te worden als er fouten in de bedrijfsvoering zijn gemaakt omdat ze anders complete landen in hun val meesleuren. We hebben ambtenaren die niet afhankelijk waren van bedrijfssuccessen vervangen door graaiers die ten allen tijden kunnen rekenen op steun van de overheid als de zaken uit de hand lopen.

Wat zijn we er dus nu eigenlijk mee opgeschoten? We hebben de moloch van de vrije markt op ons,  ooit zo sociale, land losgelaten en alle macht op een presenteerblaadje aan het grootkapitaal overgedragen. Je had als kiezer via het stembiljet ooit,  zij het vooral in theorie, invloed op het reilen en zeilen van staatsbedrijven. En deze bedrijven mochten dan misschien duur zijn in hun bedrijfsvoering, maar investeringen waren doorgaans prima op orde. Als bewoner en belastingbetaler was je min of meer aandeelhouder in de B.V. Nederland. Je kon het slechter treffen. De gezondheidszorg was gratis, het openbaar vervoer reed op tijd en naar de gekste uithoeken. De post zag het als een erekwestie om vandaag verstuurde brieven en pakjes morgen al te bezorgen en niet, zoals nu met pakjes gebeurt, er eerst genoeg op te sparen voor eenzelfde postcodegebied alvorens daadwerkelijk tot verspreiding over te gaan. Alle communicatie zat veilig bij één en hetzelfde bedrijf; een bedrijf waar je als werknemer misschien en eenvoudige maar tegelijk ook zeer zekere baan had. En waar je niet zoals nu elk moment op straat geflikkerd kan worden om vervolgens als uitzendkracht hetzelfde werk te gaan doen met inlevering van je rechten en een groot deel van het loon wat je vroeger verdiende.

Enorme denkfout
Privatisering was een enorme denkfout en de enige remedie is een herbezinning. Een herbezinning die ertoe leidt dat de staat bedrijven die producten leveren die onmisbaar zijn voor de bevolking weer gaat reguleren. Toegegeven: ideaal is dat niet, maar het is nog altijd verruit te prefereren boven het wild west-kapitalisme dat we nu op onszelf los hebben gelaten.

Leen Steen heeft ook een weblog.

cc-foto: Jim Champion

12 Reacties :

  1. Herman Benschop:

    Bij een artikel over privatisering de NS als voorbeeld opvoeren. Terwijl diezelfde NS voor de volle 100% eigendom is van, inderdaad, de Nederlandse staat. En en passant melden dat de gezondheidszorg vroeger gratis was. Satire, toch zeker? Maar laat ik geen spijkers op laag water zoeken. Rest nog slechts eenn vraag: Is er één voorbeeld te noemen van een overheidsdienst die efficiency, effectiviteit en kwaliteit weet te verenigen?

  2. Niels van de wetering:

    Ik heb vroeger op school geleerd wat nuts bedrijven zijn. Bedrijven voor algemeen nut die voor een ieder zijn diensten aanbood tegen dezelfde prijs, nl de kostprijs.Dat kan alleen als iedereen daar gebruik van maakt. Een prima werkend geheel. En als je in dezelfde markt als de nutsbedrijven wilde opereren dan moest je concurreren. Ook prima.
    Alles is verkocht en in de staatskas gevloeid en verbrast met het bekende desastreuze resultaat.
    Mijn oplossing. Annexeren die hap en weer terug geven aan de Nederlanders. Weg met de graaiers en nutteloze reclames voor energie.

  3. Joris:

    Tja. Goedkoop is duurkoop.

    Probleem met de postbank zie ik niet zo overigens. Daarnaast zijn er ook wel gevallen te noemen van succesvolle privatisering. Je moet er toch niet aan denken dat KPN nu nog in handen van de staat zou zijn, zonder enige concurrentie? Dan belden we nu nog met een draaischijftelefoon.

  4. Ruis:

    Het verhuren van een overheidsmonopolie aan een bedrijf is geen marktwerking en het veranderen van een staatsbedrijf in een bedrijf van de staat is geen privatisering.

    Veel zogenaamde privatisering is feitelijk pseudo-privatisering, zoals bij de onder reactie 1 al genoemde NS. Voor een aardig stukje over deze pseudo-privatisering: http://blog.meervrijheid.nl/2012/02/marktwerking-en-de-ns/

  5. vogel:

    Wat een lekker “fact free” artikel! Wat een zeldzame duimzuigerij.
    Want:
    -energieprijs is heel veel minder gestegen sinds de Europese marktwerking en privatisering
    -telecom: zie boven bij andere reactie. Mensen die de oude PTT hebben meegemaakt weten hoe slecht het was. Wat dacht je van twee maanden (ja echt) van het verhuizen van een aansluiting en….. één type telefoon zonder enige extra mogelijkheden;
    -de NS is nog steeds Staatsbedrijf. Zou als het privaat was denk ik veel beter functioneren
    -gezondheidszorg: is al privaat sinds de 18e eeuw. Medisch specialisten maken bakken winst zonder dat ze van enige concurrentie last hebben. Marktwerking zal juist hier kwaliteit verhogen en kosten verlagen. In andere landen doen privaat gefinancierde ziekenhuizen het uitstekend. Die kijken wel uit om slechte kwaliteit te leveren want dat is dodelijk voor de marktpositie

  6. magirus:

    @Herman Benschop
    De belastingdienst!
    Of ze efficiency, effectiviteit en kwaliteit wetten te verenigen zullen we waarschijnlijk nooit weten maar waar Justitie de daders maar niet te pakken krijgt en Infrastructuur het salaris van 10000 storingsmonteurs heeft verspild aan een elektronisch treinkaartje, daar krijgt de Belastingdienst de klus plat.
    Weliswaar met boetes van 200%(harder straffen werkt wel?) en foutieve aanslagen(betaal nou maar, wanneer het niet klopt krijgt u het toch weer terug) maar het kan dus wel.

  7. Bjorn:

    Favo zin: “De regering en de opeenvolgende rechtse en middenpartijen die de privatiseringen hebben uitgevoerd zouden een enorm gezichtsverlies lijden als de stijging van corruptie, die als bijwerking van privatiseringen in alle door de staat afgestoten bedrijven optrad, aan het licht zou komen.”

    Als het nog niet aan het licht gekomen is, hoe weet de blogger dan van het bestaan ervan af?

  8. @ Herman De N.S. is wel degelijk een bedrijf dat los van de overheid opereert.De problemen in de bedrijfsvoering zijn terug te voeren op de splitsing van het bedrijf in Pro-rail en N.S.; een gevolg van de privatisering. Dat de overheid nog altijd de enige aandeelhouder is heeft alleen te maken met het feit dat vervoer niet winstgevend gemaakt kan worden,.

    @ Bjorn Er is al corruptie aan het licht gekomen bij grote geprivatiseerde bedrijven. Kijk maar naar de verboden prijsafspraken in de telecom.
    Dat er de komende jaren nog veel meer corruptie aan het licht zal komen is een voorspelling.

  9. Elly:

    Wanneer KPN staatsbedrijf was gebleven wil dat niet per definitie zeggen dat het dan stil was blijven staan. Ook dan waren de draaischijftelefoons al verdwenen. Die waren al weg toen ze privatiseerden mijnheer Joris. Je reageert net zoals veel mensen met de invoering van de euro alsof de prijzen met de gulden niet gestegen zouden zijn.

  10. frank:

    Een overpeinzing over staatsbedrijven: het waren niet de communisten die ze genationaliseerd hebben…

    De privatiseringen in de jaren 90 zijn erg gestuurd door de politiek. Op een slechtwerkende geprivatiseerde NS valt geen minister, op staatsbedrijven wel.
    Vandaar al die rare tussenvormen: wel privaat en 100% staatseigendom, of de “Zelfstandige Bestuurs Organen”.

    Dat was eigenlijk de deal: topambtenaren worden grootverdieners (eind jaren 90 had de KPN de bestbetaalde directeur van Nederland), en de politiek hoeft ziech er niet meer mee bezig te houden.

  11. Ruis:

    @ frank: je hebt de aap uit de mouw getrokken.

  12. Frank:

    @11:
    Volgens mij heb ik het 10 jaar geleden in de Elsevier gelezen.

Reacties zijn inmiddels gesloten