Zorgen om bangalijsten gaan niet om hoeren maar om hysterie


: 27-03-2012 15:00 uur

Het woord van de dag was gisteren ‘bangalijst’. Spitsnieuws rapporteerde over lijsten met namen van de grootste sletten die scholieren aan elkaar zouden sturen via telefoon of sociale media. De media waren snel met de verspreiding (Telegraaf, RTL Nieuws). Opvallend is dat het fenomeen niet alleen voor waar wordt aangenomen en als trend wordt gezien, het wordt ook direct benoemd tot erkend probleem: “Autoriteiten maken zich zorgen over een nieuwe trend onder jongeren” (Hart van Nederland). De bangalijst heeft alles in zich om aanzet te geven tot morele paniek.

Het beginpunt ligt bij Spits. In een artikel wordt gesproken over een wijkagent die van het fenomeen hoorde en hierover rapporteerde aan het korps, dat vervolgens in gesprek ging met scholen. Er zijn geen daadwerkelijke aangiftes gedaan, maar dat neemt niet weg dat de pers verontwaardigd reageert. Zo betoogt chef nieuws Hans van Zon in het Algemeen Dagblad van vandaag:

Het zal je maar gebeuren. Sta je plots als jong meisje op internet op een zogeheten bangalijst. Daardoor ben je gebrandmerkt als slet, als makkelijk meisje, voor de rest van je leven en tot in alle uithoeken van de wereld. … Het bestaan ervan bevestigt wederom het beeld van internet als een jungle waar iedereen vogelvrij is. Een wereld waar de spelregels voor een respectvol samenleven lijken opgeschort. Jongeren vallen er ten prooi aan grove pesterijen, stalken, identiteitsdiefstal, loverboys en pedofielen. …  Er is echter een groot verschil: de enorme onverschilligheid waarmee dit alles gebeurt … en het gebrek aan controle op wangedrag van jongeren. Ouders hebben vaak geen idee meer van wat hun kinderen op internet aan het doen zijn. Het zijn ook nu niet voor niets scholen, die aan de bel trekken en actie ondernemen. … Ook bangalijsten bestaan op het internet voor de eeuwigheid. (p. 2)

In ‘bangalijsten’ zitten twee elementen die garant staan voor een morele paniek met de daarvoor kenmerkende onevenredige aandacht, morele verontwaardiging en reactie: het gaat om de seksualiteit van meisjes en het is gerelateerd aan nieuwe media.

Angst voor de seksualiteit van meisjes
In het bericht in Spits is sprake van een opmerkelijke tegenstelling: er wordt gesproken over ‘scholieren’ en over ‘meisjes’. Dit wekt de indruk dat de daders die de lijsten rond sturen jongens zijn en dat meisjes de onschuldige slachtoffers zijn. Dit beeld van kwetsbare meisjes is zo oud als religie: de seksualiteit van meisjes dient beschermd te worden, terwijl de seksuele drang van jongens als natuurlijk en onvermijdelijk wordt gezien.

De daadwerkelijke seksuele realiteit van jongens en meisjes op school ziet er anders uit, niet in het minst omdat de seksuele rijping van de meeste meisjes voorloopt op die van de meeste jongens. Overigens worden meisjes voortdurend hoer genoemd – door vriendinnen, vijanden, jongens waarmee ze seks hebben, jongens die ze afwijzen. Dat is een kwalijke zaak die in meisjesonderzoek al vanaf de jaren ’80 wordt aangekaart, maar die in het geval van bangalijsten niet ter discussie wordt gesteld.

De seksualiteit van jongeren is overigens niets om je zorgen over te maken: uit betrouwbaar onderzoek [PDF] van Rutgers WPF weten we dat het goed gaat met hun seksuele gezondheid en dat er over de jaren heen nauwelijks veranderingen zijn. Zo ligt de gemiddelde leeftijd om ‘het’ voor het eerst te doen al vanaf 1995 op 16,6 jaar. Volwassenen laten zich in hun zorg om jongerenseksualiteit echter zelden leiden door dergelijke feiten.

Angst voor nieuwe media
Een morele paniek draait meestal om een relatief nieuw fenomeen waar de samenleving (nog) geen vat op heeft. In het bovenstaande citaat wordt duidelijk dat het internet een verschrikkelijk enge plek is, vol loverboys en zonder ouderlijk toezicht. Het nieuwe fenomeen is dus niet de bangalijst zelf, maar sociale media. Er wordt de suggestie gewekt dat er nu – nu we sociale media hebben – dingen gebeuren die eerst niet gebeurden.

Het is aannemelijk dat deze lijsten al lang bestaan. Zolang er wc-muren zijn, schrijven mensen (jongens, meisjes, mannen en vrouwen) er namen op van sletten, al dan niet voorzien van kwalificaties en een telefoonnummer. Kwetsend als het om jou gaat, maar geen grond voor aangifte of carrièrezorg. Er wordt steeds niet duidelijk welke gevolgen zo’n bangalijst zou kunnen hebben. Zou je echt niet worden aangenomen omdat je naam op een wc-muur danwel bangalijst is gezet?

De zorgen om de bangalijsten zijn gegeneraliseerde zorgen om sociale media. Het erbij halen van andere problemen zoals loverboys en internetpedofielen is een retorische manoeuvre bedoeld om te overtuigen. De zorgen om sociale media kunnen worden gezien als zorgen om sociale veranderingen van mensen die geen controle hebben op die veranderingen. Oude zekerheden verdwijnen en mensen maken zich zorgen wat dat met moraliteit doet. We zien daarbij ook weer dat zorgen en feiten niet overeenkomen, zoals bij de angst voor internetpedofielen waar de achterliggende bron van angst de anonieme aard van het internet is.

Waarom is de aandacht slecht?
Zorgen gebaseerd op morele paniek zijn erg omdat ze aanleiding geven tot daadwerkelijk politiek beleid. Beleid waar dat niet nodig is, kost nog steeds geld en kan bovendien leiden tot stigmatisering van bepaalde groepen. De aansturende rol van de media dient hierbij kritisch in de gaten gehouden te worden, omdat media baat hebben bij morele panieken. Je verkoopt er de krant mee en je trekt gegarandeerd veel kijkers.

Een morele paniek ‘slaagt’ alleen wanneer het breed gedragen wordt in de publieke opinie dat het gaat om een daadwerkelijke bedreiging. Onze jeugd heeft niets aan ophef rondom lijstjes. Over ophouden dus, en onze aandacht besteden aan het identificeren van dat deel van de jeugd dat echt risico loopt seksueel dader of slachtoffer te worden.

Linda Duits promoveerde op de cultuur van meisjes en deed onder andere onderzoek naar seksualisering. Een goed boek over morele paniek is dit werk van Chas Critcher. 

Over de auteur:

Linda Duits (1976, Zeist) is handelaar in kennis over populaire cultuur, in het bijzonder op het gebied van gender, seksualiteit en jongeren. Ooit was ze UvA-wetenschapper en mede-oprichter van DeJaap. Nu is ze veelgevraagd expert in de media, auteur van het Nederlandse standaardwerk over meisjescultuur en freelance indoctrinator in het hoger onderwijs. Ze houdt van alles dat niet vanzelfsprekend is, maar vooral van bier.

23 Reacties :

  1. Wat niet in het stuk paste maar wel vermeldenswaardig is: banga wordt in het Nederlandse straattaalwoordenboek vertaald als ‘hoer, sletje’. Hoewel het op het eerste oor Surinaams klinkt, zou het wel eens afgeleid kunnen zijn van het Engelse to bang, dat Van Dale vertaald als ‘neuken met, rampetampen met’. Het woord bangen komt inderdaad in het Nederlandse straattaalwoordenboek voor met betekenis ‘de liefde bedrijven, neuken’.
    (Met dank aan Eric Hennekam en Jeroen Weghs.)

  2. Goed stuk Linda!

  3. Frans:

    Hoi Linda, het verschil tussen de banga-lijst op de wc muur en sociale media is natuurlijk wel de mate van ontsluiting van informatie. Waar je vroeger als sletje je best moest doen om een naam op te bouwen is tegenwoordig de melding van onkuis gedrag op een willekeurige webpagina al genoeg voor onsterfelijkheid. Bijkomend probleem is dat je niet net als op die wc-muur je naam op internet door kunt krassen. Websites als GeenStijl maken grof gebruik van dit fenomeen (onuitwisbaarheid) en het feit dat als iets op internet staat, maakt dat het (wat hen betreft) waar is. Dat zal ook voor recruiters gelden die bij een sollicitatie toch even googlen op je naam.

  4. De grote media pakten dit gisteren dus op na het bericht op Spits, maar er is al eerder over geschreven. Dit stuk van Sytse Wilman is van 16 maart: http://www.sytsewilman.nl/wp-content/uploads/2012/03/7days-20120316-03.pdf

  5. Ik vraag me wel af wat voor recruiters waarde hechten aan wie er ergens op een lijstje wordt genoemd als “sletje”, Frans. Zo’n middelbare schoollijstje klinkt mij niet heel betrouwbaar in de oren, eerlijk gezegd. Ik snap wel dat het nu in principe breder beschikbaar is, maar het doet me toch een beetje denken aan het rumoer om “feestfoto’s” die je carriere ook zouden kunnen beschadigen. Daarvan zegt men nu ook “het is raar als je geen foto’s online zou hebben.”

    Nu is het natuurlijk niet zo dat ik verwacht dat we het straks normaal vinden dat iedereen ergens op een slettenlijstje (mooi wordfeudwoord) staat, maar wel dat recruiters dit soort middelbare-school ongein op waarde zullen schatten. Of gaan schatten. Als dat niet zo is is er wel heel veer meer fout dan alleen puberale lijstjes.

  6. @Frans: het is inderdaad veel breder beschikbaar dan dat het vroeger was op de wc muur. Het mooie is dat het waarschijnlijk verloren gaat in de grote stroom aan informatie die iedereen over zich uitgestort krijgt. Ik had nog nooit van een Bangalijst gehoord, ook het nieuws van Spits gemist, dus dit was in het geheel aan mij voorbij gegaan. Net zoals het aan de overige 16,5 miljoen Nederlanders voorbijgaat, ondanks alle ophef.

  7. dick jansen:

    Bij ons vroeger thuis hing op de wc een kalender met een aantal namen. Nooit begrepen wat de bedoeling was, maar nu wel.

  8. Pieter:

    Dat zulke gegevens eeuwig bewaard blijven, is op zich niet het probleem, maar veeleer dat het een interessant nieuw onderscheid creëert: enerzijds de mensen die zichzelf online ‘clean’ weten te houden, en anderzijds zij die dat niet weten te doen. Het is niet lastig voor te stellen dat aan de juiste kant van dit onderscheid belanden vooral eenvoudig is voor jongeren die al vroeg een sterk normbesef bijgebracht krijgen. Jongeren waarbij de opvoeding in dit opzicht langzamer verloopt, hebben op zich al een nadeel op de arbeids- en relatiemarkt, maar hun stommiteiten uit het verleden zullen zich daar ook nog bij voegen. Het is nogal gemakkelijk als dochter uit een welgesteld en hoogopgeleid gezin te oordelen over de normen die meisjes uit andere milieus zichzelf gesteld hebben, en dat zullen recruiters dan ook zeker doen. De maatschappelijke ‘boven’laag sluit zich daarmee opnieuw verder af voor nieuwe toetreders, zoals ze dat al eerder deed met maatregelen als de CITO-toets en de beperking van de MAVO-HAVO-doorstroommogelijkheid.

  9. Peter:

    De gemiddelde leetijd voor “de eerste keer” blijft hetzelfde, dit geld waarschijnlijk niet voor het gemiddelde aantal partners.

  10. Maarten:

    Het is volgens mij te makkelijk om ‘de (oude) media’ als de grote boosdoener weg te zetten. Die lijsten bestaan, ze hebben invloed op jongeren, het speelt op scholen…dus mag je erover berichten. Over hoe je erover bericht is aan het medium.
    Dat je dat als hyperig, of niet-diepgravend afdoet, eenvoudigweg omdat ‘de social media’ ongenauanceerd in het verdomhoekje worden geplaatst…

    Ik vraag me af of er al veel empirisch onderzoek is gedaan over de (al dan niet negatieve) invloed van social media. Ik kan me namelijk niet aan de indruk onttrekken dat twitteraars zich op de borst kloppen als ze ‘nieuws’ maken, dus zodanig twitteren dat ze de dodebomen-afdeling hebben bereikt. Maar diezelfde twitteraars reageren geprikkeld als het medium ‘beschuldigd’ wordt een negatieve invloed te hebben.
    Kranten, radio en televisie zitten regelmatig in een fase van zelfreflectie. Niet dat het op alle fronten tot verandering heeft geleid, integendeel. Me dunkt dat onder invloed van de snelheid van Twitter, Facebook, etc. de oude media nu ook regelmatig hun imago van degelijkheid voorbij schieten.

    Dus ja hysterie, maar die hysterie geldt ook voor de berichtgeving over het al dan niet vallen van het kabinet. Nieuws is namelijk een afspraak tussen journalisten, is een gevleugelde uitdrukking in de journalistiek, net als Nieuws is alleen nieuws als er nieuws op staat.
    De journalistiek drijft op hypes. Net als social media. Al zal niemand bij het al dan niet klappen van een kabinet in verband worden gebracht met zelfdoding, en met die bangalijsten wel, helaas.

  11. Huub Bellemakers:

    Het maakt eigenlijk niet zoveel uit hoe. Pubers zijn per definitie heel veel met seks bezig. Dat is ook natuurlijk. En piubers hebben ook veel minder seks dan ze eraan denken. Dus maken ze lijstjes, praten ze de hele dag over neuken etcetera. Wat ik niet snapo is dat ouders dat blijkbaar allemaal vergeten als ze eenmaal zelf kinderen hebben

  12. Krachtmeester:

    Morgen gaan de Nederlemmingen natuurlijk weer allemaal klagen over hun groeiende onzekerheid nu deze hype weer niet waar blijkt te zijn. Topstuk en dito interview!

  13. El Bjorno:

    Wat een idyllisch beeld van recruiters, Gyurka. Natuurlijk gaan die – treurig genoeg – niemand aannemen waarvan de eerste google hits ‘hoer’ danwel ‘banga’ omvatten. ‘Bedrijfsimago’ en meer van dat soort kolder.

  14. O:

    @12 Krachtmeester

    Jouw voorspelling komt uit. Volgens de vriendinnen van het meisje had de zelfmoord een ander oorzaak dan een bangalijst.

    http://www.powned.tv/nieuws/binnenland/2012/03/zelfmoord_niet_door_bangalijst.html

  15. Krachtmeester:

    @14
    Tja, al is de hype dan nog zo snel, de werkelijkheid achterhaalt haar wel. Al moet gezegd dat ook de nieuwe berichtgeving niet veel duidelijkheid brengt. Blijft sowieso een intens triest verhaal over een kind dat zo jong uit het leven stapt.

    Maar goed, elke instantie en school heeft het bangagedoe al aan het pestprotocol toegevoegd, en de politie heeft zelfs een aparte aangifteruimte op de interwebs. Bizar populair geruststellingsbeleid.

    Tijd voor een nieuwe hype mensen. Doe maar iets met giftige komkommers die in aliens muteren ofzo.

  16. Nadine:

    Voor mij is de leeftijd van deze meisjes essentieel. Als iemand op internet zet dat ik (45) een slet ben, schrijf ik eronder: ‘en je weet niet eens de helft’. Dan is de lol er af en stopt het wel vanzelf.
    Voor meisjes van 12-16 is dit een kwetsbare periode waarin jongens en (ontluikende) seksualiteit belangrijk zijn. Het kan jaren duren voor je die reputatie kwijt bent en naar een andere school gaan in een nabijgelegen stad helpt niet, vanwege de openbaarheid. Dat zien zij algauw als een ramp.
    Omdat ze zich schamen, bang zijn voor de reactie van hun ouders, sommige vriendinnen hen dumpen, serieuze jongens niet meer met hun uit willen, enz. blijven ze er in hun eentje mee zitten. Dat vergroot de kans op depressies en zelfs suïcide.
    Natuurlijk is je reputatie op de middelbare school niet schadelijk voor je carrièreperspectieven. Angst, schaamte en depressies kunnen je wel ernstig hinderen in je schoolloopbaan en die is weer bepalend voor je vervolgopleiding en verdere perspectieven.

  17. Nadine:

    @krachtmeester: ‘elke instantie en school heeft het bangagedoe al aan het pestprotocol toegevoegd’
    Was het maar waar. Op veel middelbare scholen stelt het pestprotocol sowieso niet veel voor.

  18. Krachtmeester:

    @16/17

    Die hele markt rondom “het kwetsbare kind” is gewoon een groeimarkt (de zielige vluchtelingenmarkt is een beetje ingestort, vandaar), waar ontelbare luchtverkopers hun brood aan verdienen.
    Daarom moeten we dag in dag uit bang gemaakt worden met horrorverhalen over wat er allemaal mis KAN gaan met kinderen. In de media en op school, overal worden we doodgegooid met gejammer over wat de overheid weer allemaal moet gaan voorkomen. Redt het kwetsbare kind! 1!!11!!!
    Kinderen zijn tegenwoordig allemaal kwetsbaar, ziek, komen niet tot hun recht of worden niet begrepen. Goh. Dat schreeuwt om overheidsingrijpen (lees: nog meer ambtenarij).
    De POLITIE die zich gaat bemoeien met pesten. Zijn we gek geworden met z’n allen? Zijn we vergeten dat al die faalinstanties in de regel meer kwaad dan goed doen?

    Ik denk dat onze kinderen op termijn meer stress zullen beleven aan de geestelijke en fysieke gevangenissen waarin we ze laten opgroeien, dan aan de kans dat ze daadwerkelijk in een horrorverhaal belanden.

  19. KvdW:

    Complimenten voor dit stuk en je optreden in P en W. Goed om de mythe van Pijnacker te ontkrachten en Milded Roethof te ontmaskeren. Zal je niet populair gemaakt hebben bij deze domme zelfingenomen interviewers, maar alles heeft zijn prijs. Ga door!

  20. Frank:

    Kom op jongens: de recruiter ziet zo aan de neus van een kandidaat of hij/zij op een bangalijstje staat (en aan het CV/de postcode/de genoten opleidingen etc).

    Op dit soort lijstjes staan zegt toch duidelijk meer over je zichtbaarheid binnen de groep (misschien zelfs door uitgesproken netjes te zijn), dan over je gedrag.

  21. Frank:

    @19: P en W zakte echt door het ijs in het stuk met Linda:
    Ze had de “breezerslet-hype” al afgeserveerd, komt er een filmpje.
    Serveert ze dat filmpje af (door de rechter veroordeeld als onwaar), gebruikt Jeroen Pauw het toch nog als argument.

    Een mooier voorbeeld van het probleem dat het stuk aankaart is er haast niet te vinden.

  22. Linda,
    je gebruikt in je verhaal een uitdrukking die het tegendeel weergeeft van wat je bedoelt: Niet IN het minst. Dat moet toch echt zijn; Niet HET minst. Niet best voor een wetenschapper.

  23. LLOYD:

    “AANDACHT IS AANDACHT” ÄCH MOEDER, JE STOND ER OOK OP”.,.Frits van Bolkenstein zou het scherp hebben opgemerkt als studie op UvA.,.vrouwen studie ofterwel femisten ofterwel half lesbiennen studies. ik werd er echt pisnijdig van.
    volgens mij zat jij tegen de verkeerde paaltje te pissen. bij Eva Jinek had je anders gepiept. gemiddelde leeftijd dat jongeren ontmaagd worden is geen 16,6 maar 14,4 jaar.
    je moet je schamen.

Reacties zijn inmiddels gesloten