Er hat es nicht gewusst


: 27-04-2012 17:00 uur

De 4e mei en dodenherdenking zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Kransen leggen op de Dam. De koninklijke familie met gebogen hoofden. Respect voor de veteranen die oud, krom en trillend toch ieder jaar weer aanwezig zijn om terug te denken aan allen die zijn heengegaan. Trompetgeschal en twee minuten stilte. Af en toe gebeurt er iets spectaculairs als een schreeuwer, maar over het algemeen verloopt deze herdenking precies volgens het draaiboek. Zo ook de jaarlijks terugkerende traditie van ‘het gedicht’. Ieder jaar opnieuw pakken duizenden kinderen de pen en persen al het literaire talent dat zij bezitten er uit om maar te winnen. De winnaar mag voordragen voor een gigantisch publiek. Een groter podium is er niet.

Winnaars en verliezers
Deze kinderen kennen de oorlog alleen uit de boeken op school. Ze kennen het dagboek van Anne Frank en zien de foto’s die de leraren hen laten zien. Vele van hen hebben geen opa of oma meer die ze kan vertellen hoe het écht was. Zij moeten hun kennis en medeleven putten uit boeken, foto’s en educatie. Des te meer respect dan ook voor deze kleine talenten die toch sentimentele gedichten weten te schrijven over hun lesboeken.

Maar dit jaar zal ‘het gedicht’ geschrapt worden uit het draaiboek. De 15-jarige Auke de Leeuw deed mee aan de wedstrijd die het Nationaal Comité 4 en 5 mei ieder jaar uitschrijft onder scholieren. De opdracht is: reflecteren op de erfenis van de oorlog. Eerlijk is eerlijk, dat deed deze scholier als de beste. Zijn gedicht, over zijn oudoom die tijdens de Tweede Wereldoorlog diende bij de Waffen-SS en daarmee “voor een verkeerd leger koos”, werd door een onafhankelijke jury gekozen om voorgedragen te worden.

Van de troon gestoten
Wij Nederlanders zouden natuurlijk geen Nederlanders zijn als we niet kunnen zeiken. En als dat over de rug van een 15-jarige scholier moet, dan maar op die manier. De ophef die is ontstaan over het gedicht heeft er toe geleid dat Auke van zijn troon is gestoten. Zijn podium is afgepakt. De roem onder zijn voeten weg getrapt. Deze nietsvermoedende winnaar werd overspoeld door vele media. En dat terwijl deze puber slechts van mening is dat we moeten leren van onze fouten.

“Hoe kunnen wij leren van onze fouten als wij die fouten niet mogen benoemen? Ik ben zelf geboren in vrijheid. Voor mij is het al moeilijk genoeg om altijd de juiste keuzes te maken. Hoe moet het dan zijn geweest voor mensen in de oorlog? Dat heb ik proberen te vertellen met mijn gedicht.”

Dit jaar geen SS-gedichten tijdens de doden herdenking. Volgend jaar weer netjes binnen de lijntjes kleuren zodat we eeuwig kunnen herdenken hoe het écht was. Op dat we nooit zullen vergeten.

CC-Foto: ‘michiel020

Over de auteur:

Esther Vogel Esther Vogel (1986, van onder de rivieren) heeft moeite met één studierichting kiezen. Van dieren, naar therapie door naar film en tv, rent zij nu toch naar de eindstreep van het studentenleven. Over enkele maanden zegt zij de Universiteit Utrecht vaarwel alwaar zij opnieuw keuzes zal moeten maken binnen het werkveld. Keuzes zijn voor later…

15 Reacties :

  1. mariska:

    SS´ers waren ook maar hulpeloze slachtoffers? Ik adviseer iedereen die dat denkt het boek ‘Jodenjacht’ van Ad van Liempt te lezen. En graag het volgende beluisteren: http://bit.ly/Kg2gaY Fantastisch gesproken door Barbara Barend Radio1 (via Loor)

  2. Richard:

    Ik vond het een mooi gedicht. Een gedicht dat respectvol was naar de slachtoffers. Een gedicht dat refereerde aan hoe een keuze verstrekkende gevolgen kan hebben.
    Wat zou u kiezen als…?

  3. Frank:

    mariska:
    De massapsychologie is ondertussen wat verder dan iedereen die wat slechts doet maar meteen met het kwaad te vereenzelvigen.

    Maar ik begrijp dat dit natuurlijk wel heel gemeen is tegenover jouw persoonlijke oorlogstrauma toen jouw kinderen en kleinkinderen door de SS van je afgepakt zijn.

  4. Amerikaganger:

    Ik snap er eerlijk gezegd niks van: hij was niet de winnaar van de gedichtenwedstrijd, dat was Charlotte Fontijne. Auke werd tweede, dan mag je je gedicht voordragen op een andere locatie. Is dat Westerbork? Westerbork wilde hem niet hebben, toen is hij maar naar de Dam verplaatst?

  5. Bernard Weiss:

    De herdenking van de Tweede Wereldoorlog (hoofdletters please, r.e.s.p.e.c.t.) is in de handen gevallen van een godsdienstwaanzinnige herdenkingssekte. Het gaat niet meer waarover het gaat, het gaat om wie het gaat, en om wiens clubje het gaat.

    Het verwordt van een herdenking van gevallenen door overlevenden via een symbolisch ritueel met een doel naar een onderdeel van de machtshandhaving van vaderlansche instituties, om subsidiehandhaving voor welzijnswerkers, en voor plaatsvervangende moralisering door maatschappleijk werkenden.

    En dus tot een afleidingsmanoeuvre van de macht.

  6. Libertinowitz:

    Op 4 mei herdenken wij de slachtoffers van de 2de Wereldoorlog, Esther, en niet de mensen, die een verkeerde keuze hebben gemaakt. Als je geïnteresseerd bent waartoe verkeerde keuzes kunnen leiden, ga dan eens naar Polen en bezoek plaatsen Lodz, Krakow, Warschau en ervaar zelf, welke wonden er zijn geslagen door mensen als de oud-oom van Auke.

    O-ja, weet je wie tegenwoordig de voorzitter is van het Nationaal Comité 4 en 5 mei? Joan Leemhuis-Stout. Misschien zegt de naam jou niets, dan adviseer ik je haar eens te googelen en leer wat de verpersoonlijking is van de woorden arrogant en regentesk.

  7. Anton:

    Een bepaalde groep heeft zich de Nationale Dodenherdenking toegeëigend. Tijd om er maar helemaal mee te stoppen. Laat iedereen thuis op eigen gelegenheid herdenken wie ze willen.

    We moeten ons niet langer door het CIDI en soortgelijke ‘belangen organisaties’ laten vertellen wie we wanneer wel en niet mogen herdenken. Is dat de vrijheid en onafhankelijkheid die onze vaders en opa’s bevochten en waarvoor zij hun leven gaven?

    Misselijk dat deze oprechte Nederlandse tiener zo het slachtoffer wordt gemaakt van dubieuze politieke machtsspelletjes.

  8. Simon:

    @Libertinowitz
    Helder verwoord! Op 4 mei herdenken we inderdaad de slachtoffers en die hadden überhaupt geen keuze.

    Het gedicht -hoe goed misschien ook bedoeld- zet de slachtoffers op één lijn met de daders. Het gaat hier immers niet om een dienstplichtige wehrmachtsoldaat, maar om een vrijwilliger bij de SS. Gaan we de aanstichters van alles wat gebeurd is nu als slachtoffer van omstandigheden herdenken?

    Nee, op alle andere dagen kunnen we nadenken over verkeerde keuzes, maar laten we 4 mei behouden om hen te herdenken die geen keuze hadden.

  9. HPax:

    Gezien de tijdsafstand tot zijn SS-oudoom, kan Auke’s gedicht niet anders dan als een provokatie worden opgevat.

  10. Martijn:

    Tijdens de dodenherdenking herdenken we niet alleen de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog maar “allen – burgers en militairen – die in het Koninkrijk der Nederlanden of waar ook ter wereld zijn omgekomen sinds het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog, in oorlogssituaties en bij vredesoperaties.”

    Merk op dat daar niets staat over ‘goed’ of ‘fout’. Het is namelijk te makkelijk om mensen in ‘goed’ en ‘fout’ in te delen – uiteindelijk is oorlog een machtsspel dat over de hoofden van gewone mensen wordt uitgespeeld. Het gaat ook niet alleen over de Tweede Wereldoorlog (Libertinowitz) of om “hen die geen keuze hadden” (Simon).

    Overigens is het gedicht hier te lezen).

    Ook SS-ers moeten niet vergeten worden. Ook SS-ers waren mensen. Mensen die een verkeerde keuze hebben gemaakt. Een keuze waar ze in het algemeen voor hebben moeten boeten. Juist van die mensen kunnen we leren – wat waren hun redenen? Zouden die redenen in de toekomst ook relevant zijn? Hoe zou je je daar tegen kunnen wapenen?

    Ook relevant in deze context is de docu zwarte soldaten, waar oud SS-ers hun beweegredenen vertellen.

  11. HPax:

    Het leven is dichitoom: het is ja of nee, je bent man of vrouw, slachtoffer of dader, een knol is geen citroen. Verdoezeling van die culturele tweedeling is in ons type van (moderne) samenleving niet ongebruikelijk, maar dan ook weer onmaatschappelijk en misdaad bevorderend. Een kankerverwekkende subideologie. Want wordt lelijk toch nooit mooi, wit niet zwart, een SS-er nooit en te nimmer een NL-verzetsstrijder.

    Wie in WO II de verkeerde partij koos en dat – per vertegenwoordiging – manifest berouwt, mag in onze Christelijke maatschappij op vergeving hopen. Maar meer niet! En daarna wegwezen.

  12. Frank:

    @11: Inderdaad, als hij nu in naam van de Koningin een paar mensen had gemarteld of gedood was hij nu een gevierd man geweest.
    Of als hij Duitsers had gepest zodat die weer een paar mensen dood schoten in Vucht.

    Eigenlijk precies wat het gedicht zegt: jammer dat hij niet in naam van de koningin is gaan vechten, martelen en roven.

  13. vander F:

    Alsof je geen ‘slachtoffer’ van oorlog kunt zijn uitsluitend omdat je bij de verliezende partij wordt ingedeeld.
    Wat een onzin.

    Alsof al die Nederlandse vrijwilligers zich allemaal met voorbedachte rade bij de SS aansloten om eens lekker te gaan oorlogsmisdaden, ook al zo’n kul maar ze worden zo wel beoordeeld, achteraf.
    Jonge jochies, idealisten, sensatie zoekers en avonturiers, all kinds of shit,
    and shit happens, vooral ten tijde van oorlog.

  14. vander F:

    Mijn tante kan ook smakelijk vertellen over de oorlog, ze was 12 in 1940, ze vond het allemaal maar spannend, eten ritselen bij boeren, geëvacueerd uit Arnhem waar ze toen woonde, sperrzeit, bombardementen, dooien op straat (neergemaaid door Spitfires, ook zoiets).
    Ze schaamt zich bijna dat ze ‘de Oorlog’ een geweldige tijd vond, het is maar net vanuit welk perspectief je de boel bekijkt.

  15. Frank:

    @14: Dat is wat mijn moeder ook vaak zegt (een paar jaar jonger): voor een hoop verzetstrijders was het een tegenvaller dat ze na de oorlog weer gewoon achter het loket bij het postkantoor moesten gaan zitten.

    Waarom denk je dat die lui nog hun oorlogsavonturen aan het rondbazuinen zijn. Het latere leven is nooit meer zo spannend geworden.

Reacties zijn inmiddels gesloten