NOS schermt met woorden die hoogleraar nooit gezegd heeft


: 14-05-2012 14:50 uur

Vorige week raakte de Nationale Academie Media & Maatschappij in opspraak met hun rapport over sociale media stress. Ik schreef een blogpost waarin ik niet alleen het ‘onderzoek’ fileerde en de intenties van de auteurs bekritiseerde, maar ook uithaalde naar de conventionele media die deze PR-stunt als waarheid presenteerden. Met name het NOS Journaal dat een lang en kritiekloos item presenteerde, blunderde. Ook wetenschapsjournalist Maarten Keulemans hekelde in een blog de rol van het Journaal. Zeer terecht, zo blijkt nu.

Betrouwbaar onderzoek?
Het NOS Journaal reageerde aanvankelijk bij monde van adjunct-hoofdredacteur Aletta Oosten, als comment (scrollen). Zij schoof de kritiek terzijde met:

Voor publicatie heeft de NOS de onderzoeksopzet en de resultaten voorgelegd aan een hoogleraar van de Universiteit Twente. Hij noemde de resultaten betrouwbaar en overeenkomstig met zijn eigen kennis op dat gebied.”

Het was toen niet duidelijk welke hoogleraar de NOS had gesproken. Toen de media-aandacht doorzette en ook de kritiek op het Journaal toenam, reageerde hoofdredacteur Marcel Gelauff met een ingezonden brief in de Volkskrant:

Wij hebben het onderzoek van de – overigens non-profitorganisatie – Nationale Academie voor Media en Maatschappij voor publicatie voorgelegd aan professor Van Dijk, hoogleraar ICT en Nieuwe Media aan de Universiteit van Twente. Hij kwalificeerde het onderzoek als betrouwbaar en de resultaten als geloofwaardig.”

Het zou dus gaan om Jan van Dijk. Omdat ik me niet kon voorstellen dat Van Dijk dit gezegd zou hebben als hij het rapport had gezien, heb ik hem om een reactie gevraagd. Vanaf zijn vakantieadres in Italië laat Van Dijk weten dat dat inderdaad niet zo is.

NOS snapt betrouwbaarheid niet
Van Dijk heeft het onderzoek en de vragenlijst nooit gezien, maar de NOS heeft hem – onder embargo – het persbericht en de onderzoeksopzet getoond. Hij heeft bezwaar gemaakt tegen de vermeende representativiteit, de “boerenkoolpsychologie” achter het onderzoek, het schermen met niet-bestaande aandoeningen zoals ‘FOMO’ en het verwarren van stress en verslaving. Overigens vindt Van Dijk de antwoorden op bepaalde vragen wel geloofwaardig, vindt hij de thematiek belangrijk en is hij voorstander van goed onderzoek hiernaar.

Over betrouwbaarheid zegt hij:

Ik heb het nooit betrouwbaar genoemd, want dat weet ik niet. Wel dat de NOS-journalisten niet weten wat dit woord betekent.”

Duidelijk dus. Hij heeft het onderzoek helemaal niet betrouwbaar genoemd. De NOS gebruikt Van Dijk onterecht als rechtvaardiging van hun eigen slordige werk inzake de Nationale Academie. Die onzorgvuldigheid blijkt ook nog eens uit de wijze waarop met het commentaar van Van Dijk is omgegaan. Niets van zijn kritiek was in de uitzending terug te horen.

Samenvattend
Een stichting lanceert een PR-stunt om aandacht te krijgen voor hun cursussen. De NOS tuint daar in of wil lekker scoren op angst. De NOS reageert arrogant en afwijzend op kritiek, terwijl de journalisten daar de woorden van een hoogleraar – op zijn zachtst gezegd – niet juist hebben begrepen. De NOS doet kortom niet waarvoor zij betaald wordt, namelijk de rol van waakhond vervullen. Ze hadden bijvoorbeeld kritisch het rapport [PDF] van 21 pagina’s kunnen bekijken of in het accreditatiecircus achter de vage stichting kunnen duiken.

Gaat het hier om de effecten van krimpende budgetten in de journalistiek? De manier waarop hoofdredacteur Marcel Gelauff tegen wetenschap aankijkt doet iets anders vermoeden. Uit een schokkend interview met de TU Delft dat toevallig eveneens vorige week verscheen komen we te weten hoe hij denkt over wetenschap: dat is volgens hem ook maar gewoon een mening.

Gelukkig zijn er bloggers.

Maarten Keulemans kreeg eenzelfde reactie van Van Dijk.

Over de auteur:

Linda Duits (1976, Zeist) is handelaar in kennis over populaire cultuur, in het bijzonder op het gebied van gender, seksualiteit en jongeren. Ooit was ze UvA-wetenschapper en mede-oprichter van DeJaap. Nu is ze veelgevraagd expert in de media, auteur van het Nederlandse standaardwerk over meisjescultuur en freelance indoctrinator in het hoger onderwijs. Ze houdt van alles dat niet vanzelfsprekend is, maar vooral van bier.

10 Reacties :

  1. Bert Brussen in Portugal:

    Hm. Dat webloggen gaat nog eens heel groot worden.

  2. Daniel Lechner:

    Dit lijkt me reden voor ontslag van Marcel Gelauff en Aletta Oosten.
    Dit kan werkelijk niet door de beugel (als bovenstaande info klopt natuurlijk, want je gaat zo wel aan alles twijfelen..).

  3. Bert Brussen in Portugal:

    Ontslag is iets TE zwaar zeg ik met enig gevoel voor understatement. Het is vooral een communicatiefail. Ze hadden er beter aan gedaan te zeggen dat het misschien inderdaad niet zo’n sterk item was in plaats van de zwarte piet naar de hoogleraar te schuiven. Dat werkt natuurlijk altijd tegen je. En Gerlauff had ook géén brief kunnen sturen vanwege wat milde kritiek in een ironisch VK-stukje.

  4. Martin Koolhoven:

    Welnee. Dat hele internet is zo voorbij, Bert.

  5. Bert Brussen in Portugal:

    Stil ff Koolhoven, ben net Oorlogswinter aan het downloaden maar niemand wil ‘m seeden via torrent!

    Ken je die film, Oorlogswinter?

  6. Daniel Lechner:

    Ondertussen moet ik m’n mening alweer bijstellen. Op http://www.nwtonline.nl/nl/weblog/976/index.html lees ik een integrale mail van Van Dijk aan Maarten Keulemans. Wat een dubieuze handelwijze en motieven van die Van Dijk… NOS Journaal valt dus minder te verwijten dan jij hier suggereert, Linda, en Van Dijk des te meer. Of is de mail van Van Dijk aan jou heel anders dan aan Maarten? Zo niet, dan heb je wel zeer selectief uit de email van Van Dijk geciteerd.

  7. JohnLeeGain:

    Is zo’n (herhaalde) pr-stunt van de Natsionale Akedemie voor media en maatschappij ook niet reden om dat hele -overigens non profit- instituut eens door te lichten? Ze deden hetzelfde een jaar geleden met ‘mobieltjes op scholen ware chaos’. Overgenomen door alle kranten en journaals. Gebaseerd op een samenvatting van een onderzoek (uitgevoerd door… De Natsionale academie media en maatschappij) het onderzoek zelf is nooit gepubliceerd en ik kreeg geen inzage na herhaaldelijke verzoeken aan mevrouw Liesbeth Hop. Wel werd de samenvatting afgesloten met de aanbeveling om een cursus te volgen, aangeboden door henzelf. Nou goed, al met al zeer kwalijk dat het journaal zich voor deze advertorial leent.

  8. Johnleegain:

    Overigens, zo’n cursus kost 1.695,-. Koopje toch?

  9. Even los van wat een hoogleraar ervan zegt: ik ben zelf geen wetenschapper, niet methodologisch onderlegd en ik ben ook geen kritische journalist, maar toen ik vlak na het item in het journaal drie minuten door dat onderzoekje heen scande was het me echt meteen duidelijk.
    Dat verschuilen van het NOS Journaal achter een hoogleraar was daarom ronduit kwalijk. En dat wordt er niet beter op nu blijkt dat ze zijn woorden ook nog eens verdraaid hebben.

  10. De mail van Van Dijk aan mij was niet dezelfde als die aan Maarten Keulemans. Ik ontving mijn reactie zaterdagavond, maar heb gewacht omdat ik expliciete citeertoestemming wilde.

    Omdat Daniel Lechner me hier (en op andere plaatsen) beschuldigt van selectief citeren, hierbij de volledige mail – geredigeerd want Van Dijk tikte op een smartphone.

    Beste Linda,

    Ik ben op vakantie in Italië en kan dus maar kort reageren.

    De NOS heeft onder embargo een soort persbericht aan mij voorgelegd, evenals de opzet van het onderzoek. Ala methodoloog van huis uit heb ik meteen bezwaar gemaakt tegen de vermeende representativiteit van het onderzoek. Dat is het helemaal niet.

    Ik heb de vragenlijst ed ook niet gezien. Ik heb het nooit betrouwbaar genoeemd, want dat weet ik niet. Wel dat de NOS journalisten niet weten wat dit woord betekent.

    Ik heb verder bezwaar gemaakt tegen de boerenkoolpsychologie achter dit onderzoek. De skinnerbox. Het komen aanzetten met aandoeningen die niet bestaan zoals FOMO. Het verwarren van stress en verslaving.

    De antwoorden op bepaalde vragen vind ik wel geloofwaardig. Alleen zijn de percentages naar mijn schatting minstens 20 procent te hoog door mediacoaches als steekkproeftrekkers in te schakelen.

    Het onderzoek licht eeen tipje van de sluier op van een belangrijke problematiek waar meer aandacht voor moet komen. De NOS heeft er een mooie reportage van gemaakt. Dat ze weinig kritisch zijn ten aanzien van de metdologie: dat ben ik gewend bij de huidige massamedia. Men zou ik dit onderzoek in Nederland eindelijk eens goed moeten doen.

    Vriendelijke groet,

    Jan van Dijk

Reacties zijn inmiddels gesloten