Meer vrijheid, minder overheid

political

: 20-06-2012 15:06 uur

Alles is kapot. Wist u dat al? En wist u ook al wat daar de positieve kant van is? Afgaande op de kop van dit artikel kunt u misschien raden op welke positieve kant ik doel. Maar eerst even iets over hoe dat heeft kunnen gebeuren. De oorzaak ligt in de 12e en 13e eeuw: toen ontstond een internationale economie gebaseerd op een onaantastbaar geloof in groei. In de 12e eeuw begonnen de Italianen goudstukken te slaan, nadat ze dit goud hadden verkregen door handel met de Arabieren. Een internationale betaalstandaard was ontstaan.

In de 13e eeuw ontstonden de Hanzeroutes op de Oostzee, later uitgebreid tot aan Nederland. Een eerste aanzetje tot een globale economie: verschillende landen handelden snel en gecoördineerd met elkaar. Naast de goudstandaard en internationale handel ontstond in die tijd ook schuld op de handelsbalans. Voorheen was het voldoende om als land een sterkere economie te hebben dan andere landen. De economie groeide weliswaar gelijk met de bevolkingsgroei, maar voor machthebbers was nationale groei ten koste van de groei van andere landen het relevantst. In de 13e eeuw, met internationale handel en een goudstandaard, ontstond ineens een gezamenlijk belang: groei van de wereldeconomie. Om te groeien moet je lenen. De groeieconomie is een schuldeneconomie. In de Gouden Eeuw werd door de Nederlanders de 2000 jaar oude leus “De cost gaet voor de baet uyt” in herbruik genomen en werd de effectenbeurs uitgevonden om de VOC te financieren: een uitvinding waarmee je nóg sneller en effectiever jezelf in de schulden kunt steken. De schuldeneconomie kwam op verschillende momenten heftig tot uitbarsting. De gebeurtenissen van 1929 waren niet heftig genoeg om het geloof in schulden en groei op te geven. Die van 2008 en 2012 wel? Voorlopig wijst niets daarop.

Het publieke domein is kapot
Het grote dempen van de ene put door het graven van de andere is namelijk begonnen. De oorlogskas van de Europese regeringen is gevuld met genoeg geld om, na Griekenland, nóg een land te hulp te schieten. Dat zal Spanje zijn, waarna er een nieuwe oorlogskas wordt volgestort om Italië, Cyprus en Ierland te redden. Er wordt met geld gesmeten zonder de fundamenten van de groeieconomie onder de loep te nemen. Griekenland heeft austerity measures opgelegd gekregen door Europa en kan nu óf failliet gaan, óf alles afbetalen. In beide gevallen verandert er niks in de fundamenten, behalve het de nek omdraaien van de publieke sector. Als u nog eens niks te doen heeft op een druilerige zondagmiddag, lees dan dit paper (PDF) van Paul Mizen die al in 2008 schreef dat we niks geleerd hebben van de credit crunch en dat er geen grote beleidsveranderingen zijn ingezet om een nieuwe klapper te voorkomen.

Het is nu 2012 en Mizen heeft gelijk gekregen. In Nederland, bijvoorbeeld, waar we zes financiële instellingen hebben overladen met miljarden door de staatskas te plunderen: het dempen van de ene put door het graven van de andere. Wat is er daarna in Nederland aan beleidsveranderingen ingezet om een nieuwe klapper te voorkomen? Niets. Wat verscherpt banktoezicht wellicht: als je nu van je eigen geld een risicovol product wil kopen heb je ineens de betuttelpolitie van het AFM in je nek. Verder is er niks veranderd. Net als in Griekenland veranderen de fundamenten niet, maar het publieke domein wel. Om al die geplunderde Europese staatskassen weer te vullen, moeten de belastingen omhoog en de uitgaven omlaag. Dat eerste is een verschrikkelijk idee, dat tweede is fantastisch.

Minder overheid
Twee weken geleden registreerde ik www.vandaaggratisbiermorgenzienwewel.nl en liet het doorlinken naar de website van de PvdA. Het ging al snel viral via Twitter en Facebook en binnen een paar dagen hadden honderdduizend mensen op de link geklikt. Ik lachen. Het liet zien dat we het beu zijn, en dat we cynisch zijn. We zijn het beu omdat we zelf, binnen de organisaties waar we werken, binnen onze huishoudens of binnen ons bestaan als ZZP’ers, wél zuinig moeten zijn en bij voorkeur uitgaven moeten doen die later weer iets opbrengen. In alle hoeken en gaten van de economie moeten we rendabel zijn. Ons geld moeten we daar inzetten waar het rendabel is en weghalen waar het onrendabel is. We zijn het beu dat van elke realiteit losgezongen politici ons geld uitgeven aan onrendabele zaken als ambtenaren, uitkeringen en cursussen hoofddoekjesvouwen. We zijn er cynisch over als politici ons gouden bergen beloven. Voor die gouden bergen is eerst een Interdepartementale Werkgroep van ambtenaren nodig die met een ‘visiedocument’ probeert te ‘borgen’ dat er ‘intercultureel draagvlak’ is voor een ‘pilot’ met één gouden berg. Als je de overheid beu bent, kun je twee dingen doen. De progessieveling wil de overheid dan hervormen, en de liberaal wil de overheid dan terugdringen. Ik ben voor terugdringen, zeker nu de tijd daar rijp voor is.

Door de schuldencrisis zijn we al lang bezig de overheid terug te dringen. Het publieke domein wordt al kleiner, omdat we in onze uitgaven moet schrappen. Laten we de ambtenarij, het uitkeringsstelsel, de zorg en defensie eens aanpakken, om te beginnen. Minder ambtenaren betekent minder regeltjes en dus meer vrijheid. Inkomstenbelasting verder omlaag zodat er ook meer bestedingsvrijheid voor consumenten ontstaat: de enige motor achter economische groei die niets met schulden te maken heeft. Indien u wel eens naar het nieuws op de publieke omroep kijkt weet u dat nieuwsitems over bezuinigingen altijd gepaard gaan met een dreigende voice-over, een lage bromtoon en shots van onrendabele, zielige mensen. Dat zouden in de toekomst shots van lachende mensen moeten zijn met heel veel eigen geld in hun eigen zakken. Blij met alles dat kapot ging in 2012.

Pieter Rietman (1983) is ondernemer en D66’er.

 

18 Reacties :

  1. Piter:

    Dus als ik het goed begrijp moeten we de overheid terugdringen als consequentie van de crisis die niet door de schuld van de overheid over ons continent woekert. Doe mij maar terugdringen van de financiële sector en terugdringen van zzp-ers die met hun veel te dure bureautjes veel te veel (publiek) geld ontvangen voor hun (misschien) welgemeende maar (bijna) nooit goed doordachte flutadviesjes!!!

  2. Marcel:

    Wel een beetje een standaard verhaal zeg. Boehoeh de overheid! Ambtenaren allemaal luilakken! Ik ben een ondernemer, de perfect efficiente ubermensch, waren die ambtenaren maar zo goed als ik, dan ging alles voortaan beter.

    Maar je laatste opmerking snijd houdt. Minder regels is altijd beter. Goed voor onze vrijheid. Ik stel voor de regels rond kinderarbeid te versoepelen. Dan kunnen we kleuterscholen aan het werk zetten en dat scheelt hartstikke veel transportkosten!

  3. Timor:

    Wat een heerlijk ongeïnformeerde mening. De auteur heeft niet begrepen dat groei op lange termijn afhankelijk is van productiviteitsstijging – technologische vooruitgang dus. Met schulden heeft dat weinig te maken.

  4. Pieter Rietman:

    *popcorn pakt*

  5. Blitskikker:

    Misschien dat u beter kunt overstappen van D’66 naar de Libertarische Partij, die terugdringen van de overheid als hoofddoel hebben. Uw partij, D’66, heeft in het 5-partijen accoord juist gekozen voor lastenverzwaringen om de begroting sluitend te krijgen, in plaats van de gelegenheid aan te grijpen om echt te snijden in de overheid.

    PS defensie is mijns inziens nou net één van de taken die juist wel bij de overheid behoort te liggen

  6. Richard E:

    @4 looks like we have a badass over here.

  7. Bernard Weiss:

    Ik vind ondernemers toch zo’n koddig volkje! Bij het eerste ‘t beste dubbeltje dat aan belasting betaald moet worden pierpen als een speenvarken dat levend gevild wordt. En maar roepen dat we met minder (liefst helemaal geen!) overheid toe moeten.

    Laatst wilde zich in mijn woonplaats op een bedrijventerrein een Karwei (hangplek voor voetballiefhebbers) vestigen. Twee andere bedrijven aldaar, de Gamma (ik zeg toch, Gamma) en de Praxis (nog meer voetbal), hebben tot aan de Raad van State geprocedeerd om hun concullega tegen te houden.

    Niks mekaar op ondernemersvaardigheden de tent uit concurreren, niks lekker regelloos mekaar de nek omdraaien: luidkeels piepen bij de overheid. Ik heb mij werkelijk een hoedje gelachen. Dat is de Nederlandse ondernemer ten voeten uit.

    Totdat er wat van de woekerwinsten aan wat menselijk leed besteed moet worden. Dan worden ze ineens stoer. Die dapper ondernemers.

    Allemaal in het verzet gezeten ook. Maar dat wist u al.

  8. Blitskikker:

    @1
    Hoe komt u er bij dat de crisis niet door overheden is veroorzaakt maar door de financiële sector? Het zijn de (Zuid-)Europese overheden geweest die willens en wetens veel te veel geld geleend hebben. Het zijn de (Noord-)Europese overheden die er voor kiezen om solidair te zijn met de (Zuid-)Europese overheden. En ook huiseigenaren die een tophypotheek hebben genomen zijn ook verantwoordelijk voor hun eigen daden – het was immers niet de hypotheekadviseur die een pistool tegen hun slaap richtte en ze dwong te tekenen bij het kruisje.

  9. Pieter Rietman:

    @5, Interessant. Ik ben wel eens bij wat lezingen van de LP en Stichting Meervrijheid geweest, en heb het partijprogramma van de LP gelezen toen ze meededen (2006?). Ben geen libertariër maar liberaal, dus een lidmaatschap zit er niet in.

    Het jammere vind ik dat 1) ze zo verdomd klein zijn en niet de ambitie of strategie hebben om groter te worden, en 2) ze economische vrijheid het belangrijkste vinden. Persoonlijke vrijheid, de vrijheid om in je roze string door Slotervaart te kunnen wandelen, is voor mij ook essentieel. Staat wel in het programma van de LP, maar je hoort ze er nooit over.

  10. middle men:

    @7
    Vreemd, karwei en gamma behoren namelijk tot dezelfde onderneming.

    Dit geval is ook nog altijd nog geen reden voor de torenhoge Nederlandse belastingen ( op twee na hoogste ter wereld)

    @9
    Als je kijkt naar wat er historisch en mondiaal gezien belangrijker is voor mensen dan zie je dat economische vrijheid veel belangrijker is voor mensen dan de vrijheid om in het openbaar een extravagante homo te kunnen zijn.

    In Nederland wordt hier toch de nadruk opgelegd om de illusie op te wekken dat Nederland een erg vrij land is. De LP houd zich dan ook het meest bezig met de vrijheden die het meest onder druk staan in Nederland.

  11. Richard E:

    “Als je kijkt naar wat er historisch en mondiaal gezien belangrijker is voor mensen dan zie je dat economische vrijheid veel belangrijker is voor mensen dan de vrijheid om in het openbaar een extravagante homo te kunnen zijn.”

    Waar baseer je dat op?

  12. Miko:

    We zijn ‘het’ beu, schrijft de D66, wiens partij zo mogelijk nog meer mee heeft geholpen aan het vormgeven van dat wat nu zo nodig kapot moet dan de PvdA.

    Schitterend.

  13. middle men:

    Er zijn talloze opstanden en revoluties geweest voor meer economische vrijheid, maar nog nooit voor de vrijheid om een extravagante homo te kunnen zijn. Economische vrijheid is bijna altijd en overal iets geweest waar mensen naar streefden.

    Voor de vrijheid om in het openbaar een extravagante homo te kunnen zijn is dit nooit het geval geweest, sterker nog de meerderheid van de culturen en volkeren heeft dit gedrag afgekeurd.

    Hieruit kan je concluderen dat economische vrijheid voor mensen belangrijker is.

    Er is er een verschil tussen vrijheid die wordt ingeperkt om morele redenen zoals een verbod op homoseksualiteit en vrijheid die wordt ingeperkt zodat de machthebbers er beter van worden.

    Als de vrijheid wordt ingeperkt om morele redenen is het grootste gedeelte van de bevolking het hier namelijk mee eens.

  14. Zelf stem ik ook D’66 maar begrijp ik een groot deel van de reacties die hier gepost worden. Ook ik voel mij niet geheel verbonden met de partij. Want waar ik de tekst hierboven sterk toejuich, zie ik er tot nu toe weinig van terecht komen, het inkrimpen van de overheid.

    Nu kun je met het inkrimpen van de overheid verschillende kanten op. Blitskikker noemde al de Libertarische Partij. Deze partij staat vooral individuele vrijheid hoog in het vaandel. Zelf voorzie ik hier te veel problemen mee: natuurlijk gaat de partij uit van het niet-schaden principe. Ik denk echter dat dit principe niet ver genoeg gaat om daadwerkelijk een samenleving te creëren. Een andere mogelijkheid is een communitaristische partij. In Nederland probeert het CDA dat gat op te vullen. Helaas laten die de “zogenaamd” gedeelde Christelijke moraal hoog in het vaandel en stelt dat dat een fundament moet vormen in onze samenleving. Ik denk dat we die tijd redelijk voorbij zijn, hoewel er uiteraard bepaalde normen/waarden (ja dat verhaal) in de Christelijke traditie te vinden zijn die algeheel (zelfs door aanhangers van de islam) gedeeld worden.

    Filosofisch gezien klinkt dit als een aantrekkelijke positie. Het vraagt vooral een overheid die zich terug trekt en alleen daar aanwezig is waar men er daadwerkelijk niet zonder een overheid uit komt. De overheid zou in principe daardoor een stuk kleiner moeten kunnen worden. Ik vraag me af of dat niet een oplossing is die beter aansluit bij deze tekst?

  15. HermandeConinck:

    Ik blijf de roep om minder overheid een raar, simplistisch liberaal dogma vinden.

    Iedereen is het over eens dat er meer toezicht moet komen om nieuwe blunders van banken (en sommige regeringen) te voorkomen. Dat lijkt mij een taak van de overheid.

    Daarnaast wil vrijwel iedereen betere zorg, beter onderwijs, betere infrastructuur, meer veiligheid en betere bescherming van het milieu. Ook dat lijken mij overheidstaken.

    Kijk wat het ‘kleine overheid dogma’ in de VS heeft veroorzaakt: ze hebben een uitgeputte, arme, ongezond levende middenklasse die hun hypotheek, college-geld van de kinderen en ziekteverzekering nauwelijks kunnen betalen.

    Ja, de VS is nog steeds het rijkste land van de wereld, maar op het gebied van ‘happines’, life expectancy, en criminaliteit is het een ontwikkelingsland. Geef mij daarom maar een wat grotere overheid.

  16. Blitskikker:

    @15
    Ik denk dat veel van de dingen die je noemt goed te verenigen zijn met een kleinere overheid.

    Bijvoorbeeld ten aanzien van banken is het probleem niet dat er meer toezicht en meer regels moeten komen, maar dat het toezicht effectiever moet worden. Concreet geloof ik veel meer in een toezichthouder die alleen een aantal regels op hoofdlijnen stelt, in combinatie met de bevoegdheid om keihard op te treden als men er een potje van maakt. Bijvoorbeeld door de directeur van een Vestia in de gevangenis te gooien (in plaats van met een riante ontslagvergoeding naar huis te laten gaan). Ik denk dat zo’n signaal een veel grotere invloed heeft op het gedrag van andere bestuurders dan een hele lijst met aanvullende regels die alle denkbare scenario’s proberen te coveren (wat nooit zal lukken).

    Een mooi voorbeeld van zo’n scherpe toezichthouder met de bevoegdheid om (weliswaar alleen financiële) sancties op te leggen is de OPTA. Daardoor verlang ik niet meer terug naar de tijd dat telefonie door de overheid verzorgd werd (en het twee weken duurde om een telefoonaansluiting te krijgen).

  17. sikbock:

    Simplistisch en ongeloofwaardig verhaal van een wannabe. Als je geen visie hebt moet je dat niet zo aan de grote klok hangen

  18. wobo:

    De kern van je betoog vind ik wel kloppen. Maar ik had graag wat concrete voorstellen gezien in plaats van het wat vage:

    “Door de schuldencrisis zijn we al lang bezig de overheid terug te dringen. Het publieke domein wordt al kleiner, omdat we in onze uitgaven moet schrappen. Laten we de ambtenarij, het uitkeringsstelsel, de zorg en defensie eens aanpakken, om te beginnen.”

    Kun je wat voorbeelden geven hoe we al lang bezig zijn de overheid terug te dringen? Volgens mij is dat namelijk niet het geval. De tekorten lopen op en de overheid is het zwarte gat waar bijna de helft van het BNP in wordt gegooid terwijl niemand kan mij uitleggen wat het meetbare resultaat is van die slordige 270 miljard (and counting) die de overheid ook dit jaar uit de economie haalt en naar zich toe meent te moeten trekken.

    Voorlopig is het bedrijfsresultaat van de BV Nederland overigens nog altijd min vierhonderd miljard, te danken aan die 1 miljoen+ ‘Bijstand De Luxe’ Uitkeringstrekkers. Ik stel voor dat ook de overheid op haar resultaten dient te worden afgerekend. Dat zij per definitie transparant en digitaal te werk gaat. Dat ambtenaren die niet naar behoren presteren van Bijstand De Luxe terug worden gezet op gewoon Bijstand. Is veel goedkoper en schept ruimte voor nieuwe investeringen.

    10% van de ambtenaren eruit lijkt mij bijvoorbeeld een mooi begin. Scheelt minstens 100,000 x 5000 euro per maand = 6 miljard op jaarbasis, en je hoeft gelijk geen nieuwe gemeentehuizen van 25 miljoen en meer bij te bouwen.

    Maar niet groeien zonder snoeien zoals de afgelopen 205 jaar in ieder geval.

Reacties zijn inmiddels gesloten