Gelieg in de wetenschap – maar heeft de wetenschapper het gedaan?

science logo copy

: 13-09-2012 11:41 uur

En weer is er slecht nieuws uit de wereld van de wetenschap. Ze zijn onverbeterlijk, die wetenschappers. Een team Franse onderzoekers heeft een stapel medische persberichten onder de loep genomen, en constateert (deze week, in het open access internettijdschrift PLOS Medicine) dat in de helft van de gevallen de conclusies die in het persbericht staan niet overeenkomen met de feitelijke resultaten in het wetenschappelijke artikel. Ook al viel de pil of de therapie in feite tegen – in het persbericht wordt vrolijk beweerd dat de resultaten significant, veelbelovend, een doorbraak…et cetera zijn. Dergelijke jubelende persberichten vinden vervolgens gemakkelijk hun weg naar kranten, websites en zo verder. En dat is een slechte zaak.

Waar komen die leugens vandaan? De eerste neiging is natuurlijk te zeggen: van de onderzoekers. Want die hebben hard gewerkt, willen graag hun fifteen minutes of fame (en alle verdere financiering die dat oplevert), en nemen het daarom niet zo nauw. Dat is ook wat de NRC gisteren van dit onderzoek maakte. Onder het kopje ‘Medisch onderzoek komt te positief in de krant‘ schreef de krant: ‘Dit komt doordat de medische onderzoekers zelf de positieve effecten noemen in de samenvatting van hun artikel over de uitkomsten van de trial.’ En ietsje verderop: ‘De meeste spin in kranten en andere media is volgens de Franse studie te wijten aan de onderzoekers zelf.’

Zo. Die zit.
Altijd weer die liegende wetenschappers!
Maar wat zeggen die Franse onderzoekers nu écht?

Grootste verantwoordelijkeheid

Ten eerste constateren ze inderdaad dat die té positief getoonzette persberichten heel vaak gebaseerd zijn op de samenvatting en conclusie bij het originele wetenschappelijke artikel. De onderzoekers hebben die overdreven positieve conclusies dus niet volledig uit de duim gezogen; ze zijn gebaseerd op wat er uiteindelijk in de wetenschappelijke pers wordt gepubliceerd. Met andere woorden, op wat de redacteuren van de tijdschriften hebben goedgekeurd. Een wetenschappelijk artikel is immers geen eenmansprodukt; de tekst gaat meestal heel wat keren heen en weer tussen auteurs, reviewers en de redactie. En de laatste beslist uiteindelijk wat er gedrukt zal worden. En daar zit ‘m de crux. Niet alleen auteurs, ook de redacties van wetenschappelijke bladen houden van termen als ‘significant, veelbelovend, doorbraak en ga zo maar door. Dat soort termen genereren nieuws, en dat zien de uitgevers graag. In plaats van de wetenschappers tegen zichzelf in bescherming te nemen (‘Jongens, gaat die conclusie niet wat ver…’) vinden ze het juist wel prima dat er in de abstract en het persbericht lekker overdreven wordt – wetende dat de meest web- en krantenredacties op aarde nooit meer lezen dan het persbericht, en de abstract. (*) Wie draagt hier dan de grootste verantwoordelijkheid: de auteurs, of de redactie van het tijdschrift? Allebei even veel? De Franse onderzoekers leggen de schuld in ieder geval bij de redacties. Ze besluiten een paragraaf getiteld ‘what do these findings mean?‘ met de volgende opmerking:

Overall, these findings highlight the important role that journal reviewers and editors play in disseminating research findings. These individuals, the researchers conclude, have a responsibility to ensure that the conclusions reported in the abstracts of peer-reviewed articles are appropriate and do not over-interpret the results of clinical research.

Spin
Merkwaardig genoeg is deze conclusie in het stukje in de NRC volledig verdwenen. Daar krijgen de onderzoekers de Zwarte Piet toegeschoven. Over de tijdschriften geen woord. Daar lezen we bovendien: ‘De meeste spin in kranten en andere media is volgens de Franse studie te wijten aan de onderzoekers zelf.’ Nee dus, En daar komt bij: de onderzoekers laten zich niet uit over de schuldvraag bij kranten en andere media. Maar daar valt natuurlijk wel wat over te zeggen. Kwaliteitskranten, zoals de NRC, beweren graag dat ze verder kijken dan het persbericht, én verder dan de conclusie of abstract. Dat je niet af mag gaan op een persbericht maar wetenschappelijke artikelen écht moet lezen, en deskundigen moet raadplegen. Als er dus ‘spin’ in kranten verschijnt, dan ligt de oorzaak niet bij de onderzoekers, en zelfs niet bij de wetenschappelijke tijdschriften die ook een loopje nemen met de cijfers. Dan is dat te wijten aan de redactie van de krant zélf.

(*) = Mooi voorbeeld: Twee weken geleden publiceerde Nature een Amerikaans onderzoek naar levensverlenging. Iedereen weet dat een hongerdieet bij veel diersoorten het leven verlengd; Amerikaanse onderzoekers zouden hebben aangetoond dat dat niet opging voor apen. Dus wie weet ook niet voor de mens. Dergelijk onderzoek scoort altijd enorm in de media – en dat zal de reden zijn waarom Nature het accepteerde want direct na publicatie werd duidelijk dat dit onderzoek aan alle kanten rammelde. Cijfers en conclusies staan mijlenver uiteen. De ene na de andere deskundige schoot er gaten in. (Zie Volkskrant en NRC, 30 augustus.) Nature, dat zich altijd op de borst ramt het beste wetenschappelijke tijdschrift te zijn, dat veel meer artikelen krijgt aangeboden krijgt dan het kan plaatsen en dus alle rommel kan afwijzen en het beste van het beste kan publiceren, besloot uiteindelijk om dit slechte onderzoek mee te nemen. Om voor de publiciteit te gaan.

Over de auteur:

Marcel Hulspas Marcel Hulspas (Naaldwijk, 2 januari 1960) is een Nederlandse wetenschapsjournalist, columnist en publicist. Hij studeerde natuur- en sterrenkunde aan de Katholieke Universiteit Nijmegen en aan de Rijksuniversiteit Utrecht en is afgestudeerd als astronoom.

5 Reacties :

  1. Mijn arme broer, hoog opgeleid Micro Bioloog, las dat ratten onderzoek en eet sindsdien trouw 10% minder dan noodzakelijk. Met als resultaat dat hij er nu uitziet als een anorexia patient met een slecht gelooide huid.

    Mensen zijn rare wezens.

    Maar wat fraude in de wetenschap betreft, het merendeel van wat boven water komt is toch wel opzettelijk.

    Alleen de krantenkoppen, ja die hebben meestal vrij weinig te maken met het origineel en dat kun je de wetenschappers gedeeltelijk verwijten in de zin dat het aan hun is om het te corrigeren.

    Maar ik neem voetstoots aan dat als je dat 1 keer doet die krant nooit meer positief over jouw werk schrijft.

    Dus lezen we de meest krankzinnige dingen in de kranten. Vooral over AGW lees je vaak opmerkelijke factfree zaken die volstrekt nergens op slaan.

  2. marc:

    Een beetje dus zoals jij nogal ‘argeloos’ de inhoud over dat persbericht mbt het onderzoek van Stanford naar het effect van biologisch voedsel op de gezondheid overnam Marcel. Volgende keer beter inlezen!;-)

    @petrossa
    Na 2 weken van 10% minder eten dan noodzakelijk ziet je broer er al uit als een anorexiapatient met slecht gelooide huid? Wat ben je toch een fantast he, grin.

  3. Jarich:

    Dat is wel ironisch, een stukje schrijven over het verkeerd interpreteren van wetenschappelijke artikelen en in dat stuk zelf exact dezelfde fout maken. Wat een prutsers.

  4. xaderp:

    De universiteit van Stanford wordt oa. door Cargill gesponsord, een agro-industrieel concern. Wie betaalt bepaalt.

    http://landdestroyer.blogspot.nl/2012/09/cargill-and-others-behind-anti-organic.html

  5. marc.

    Het rattenonderzoek dateerd uit de jaren 90

Reacties zijn inmiddels gesloten