Open Access: wetenschappers gaan strijd aan met uitgevers

AaronSwartz
Wiskundigen nemen publicatielot in eigen handen
: 22-01-2013 13:56 uur

Een groep wiskundigen presenteerde vorige week een opvallend initiatief. Ze zijn van plan een hele reeks aan tijdschriften op te zetten waarin wetenschappers hun onderzoeksresultaten peer-reviewed en gratis toegankelijk kunnen publiceren. Met het initiatief, dat ze het ‘Episciences Project’ hebben genoemd, hopen de wiskundigen te laten zien dat onderzoekers heel goed in staat zijn de publicatie van hoogwaardige wetenschappelijke artikelen met minieme kosten zelf in handen te nemen, zonder daarbij commerciële uitgeverijen te betrekken. Op termijn hopen ze daarmee de commerciëlen de markt uit te drukken. Een goede zaak.

Betalen voor publieke kennis

Het is een belangrijk plan, dat hopelijk zal slagen en vervolgens in meerdere vakgebieden navolging vinden zal. Immers, een van de meest frustrerende dingen aan moderne wetenschap is dat het voor een flink deel betaald wordt vanuit publiek geld, maar dat het voor het publiek nagenoeg onmogelijk is om academische publicaties te lezen: de toonaangevende tijdschriften in vele vakgebieden worden uitgegeven door grote commerciële uitgeverijen die grof geld vragen voor hun producten.

Ben je niet verbonden aan een universiteit, dan heb je simpelweg vaak pech, tenzij je de middelen hebt voor ieder artikel dat je lezen wil een paar tientjes neer te leggen.

Publish or perish

Het probleem is dat het voor wetenschappers vaak bittere noodzaak is om in dit soort tijdschriften te publiceren: het spreekwoordelijke credo is ‘publish or perish’, maar het wordt wetenschappers ook nagedragen wáár ze publiceren.

Wil je ooit een vast contract of een goede onderzoeksbeurs, dan moet je echt publiceren in de gerenommeerde tijdschriften, en verdwijnt je met publiek geld betaalde verhaal dus vaak voor jaren achter een betaalmuur.

Vaak moet je dan ook nog een contract tekenen dat je je schrijven niet anderszins openbaar maakt – je mag dus niet, ter compensatie, zomaar een PDF op je website zetten. Ja, de uitgeverijen zijn wel goed, maar niet gek.

Aaron Schwartz

Overtreed je de regels, dan word je keihard aangepakt – we kennen allemaal het verhaal van Aaron Schwartz die opgepakt werd door de federale politie op verdenking van het (illegaal) systematisch downloaden van artikelen  van JSTOR, een portal dat toegang verschaft tot een grote database aan artikelen op vrijwel alle vakgebieden – ondergetekende maakt er veelvuldig gebruik van.

Schwartz, wiens dood nu overigens op de website van JSTOR wordt betreurd wegens zijn grote verdiensten voor het internet (kuch), kreeg een strafeis van vijfendertig jaar cel aan zijn  broek. Zoals bekend heeft hij het vonnis niet afgewacht.

Breek de arrogantie van de uitgeverijen

Om al deze redenen is het initiatief van de wiskundigen buitengewoon interessant: de enige manier om de dominantie (en arrogantie) van de uitgeverijen te breken is door simpelweg met velen binnen één vakgebied te besluiten om alleen nog maar te publiceren in peer reviewed open access tijdschriften – dan worden die tijdschriften in korte tijd zo gerenommeerd dat wetenschappers er ook voor hun carrière iets aan hebben, en kunnen we onze abonnementen op de grootkapitalistische veelvraten die onze onderzoeksresultaten afschermen voor het grotere publiek opzeggen, en wordt wetenschap wat het moet zijn: baanbrekend, publiek gefinancieerd onderzoek dat vrijeljk toegankelijk is in het publieke domein.

Miko Flohr werkt momenteel aan meerdere artikelen die hij achter de betaalmuur zal gaan publiceren, maar zal zijn onderzoeksresultaten desalniettemin online toegankelijk maken via zijn website.

Afbeelding: Flickr/Aaron Schwartz

Over de auteur:

Miko Flohr (1977, Rotterdam), afgestudeerd classicus en gepromoveerd archeoloog. onderzoeker en docent aan het instituut voor Geschiedenis in Leiden. Publiceert zich een slag in de rondte. Natuurlijke habitat: Pompeii, met een goed glas rode vulkaanwijn en een beduimeld notitieblok. Drinkt zijn koffie links, zonder dogma’s, doch met een klein wolkje politieke correctheid. @mikoflohr

5 Reacties :

  1. Anton Willems:

    Sorry, maar het “grote publiek” heeft eigenlijk helemaal niks te zoeken in wetenschappelijke publicaties. Als ik als gepromoveerd chemicus een Nature artikel van fysici of wiskundigen probeer te lezen, haak ik al na de introductie compleet af, hoewel het toch een journal voor breed publiek hoort te zijn. Laat staan de meer gespecialiseerde journals. Voor leken of wetenschappers uit andere vakgebieden is het zeer lastig zoniet onmogelijk artikelen in al hun subtiliteit en detail te doorgronden.
    Zogezegd: Oom Arie van het cafe op de hoek moet gewoonweg geen Chemical Review over dehydrogenering van ketonen met IBX-analoga gaan lezen. Enige wat je daar uit krijgt is dat iedereen zich tot expert benoemt (ze hebben immers het artikel ingezien!) en een mening vormt terwijl ze geen zak gesnapt hebben. Zelfde geldt overigens voor eventuele referenda op Europese regelgeving: ik ga die duizenden pagina’s niet lezen, daar heb ik mensen voor gekozen om zulks te regelen.

  2. TimC:

    @Anton Wilems

    Rrrright, en dus moeten we al het onderzoek, vaak met publieke gelden tot stand gekomen, maar achter een grote betaalmuur zetten. Opdat die domme burger het maar niet in z’n hoofd haalt er überhaupt naar te gaan kijken…

  3. Dutch Courage:

    Een bewonderingswaardig initiatief maar je brengt het (wederom) als een strijd van de ‘nobele’ wetenschapper versus de ‘duivelse’ uitgever.

    Volgens mij, ik ben nooit een echte wetenschapper geweest, kan je alles publiceren via websites als arXiv.org of xxx.lanl.gov. Meneer Hulspas weet er ongetwijfeld meer vanaf.

    Dus voor de pure publicatie heb je grootkapitalistische uitgevers niet nodig. Maar dan komt ook de publiciteit om de hoek kijken. Klein woordelijk verschil, groot werkelijk verschil. Als de wiskundigen een nieuw tijdschrift op de markt willen zetten moeten ze gewoon vechten voor een goede reputatie. Ik wens ze het beste.

  4. Het probleem is niet het publiceren zelf. Jan-en-alleman kan heel internet volgooien met goede publicaties. Het probleem is of die publicaties voor ‘waar’ aangenomen worden. Op een peer-reviewed medium is dat nu eenmaal geloofwaardiger dan op de weblog van de auteur zelf.

    Vandaar dat het ook vanuit de wetenschappers zelf zal moeten gaan komen. Zij kunnen initiatieven starten onafhankelijk van de tijdschriften, door elkaars werk te beoordelen. Dat moet natuurlijk wel op een geloofwaardige manier gebeuren, een systeem zoals de tijdschriften zelf ook gebruiken, hoewel is gebleken dat zelfs die systemen niet onfeilbaar zijn.

  5. Weet je wat het kost om in het open access tijdschrift PLoS Biology te publiceren? $2900 per artikel. (Zie http://www.plos.org/publish/pricing-policy/publication-fees/.)

    Waarom het zo duur moet zijn, ik weet het niet. Peer reviewers doen het gratis, editors krijgen wel betaald maar ook niet overdreven veel, productiekosten zijn tegenwoordig beperkt tot de kosten van de server. Maar om nou te zeggen dat Open Access het probleem oplost, nee.

Reacties zijn inmiddels gesloten