Eenzaam kapitalisme


: 23-04-2012 14:00 uur

Hebben wij, mensen, iets te zeggen over het kapitalisme? Nee. Het kapitalisme “woedt onafhankelijk voort”, en maakt sterker dan ooit de indruk geen pauze te dulden. Je kunt de staat inzetten om de zogenaamde scherpe randjes van het kapitalisme af te knabbelen. Maar om daar succesvol in te zijn en het kapitalisme érgens nog in zijn kladden te kunnen grijpen, moet je je, paradoxaal genoeg, zo volledig mogelijk aanpassen aan de wetten en de logica van datzelfde kapitalisme. Prachtig voorbeeld: de Publieke Omroep brengt misschien nét iets minder domme, schreeuwerige en eenzijdige programma’s dan de commerciëlen, maar zijn in hun smaak- en beoordelingscriteria bijna volledig opgeschoven naar de commerciële concurrentie.

Bij hen zijn Nick en Simon om exact dezelfde reden welkom als bij de commerciëlen: ze hengelen jonge ‘boodschappers’ in de leeftijdcategorie 19-39 jaar voor je binnen, de beïnvloedbare en bemiddelde klasse waar reclamemakers (en in hun verlengde: omroepbonzen) uit kapitalistische motieven om verlegen zitten. Zelfs in de lange tijd nog eigenwijze en autonome kunstsector is het kapitalisme doorgedrongen tot in de haarvaten. De ‘kunstpraktijk’ van de Britse megakunstenaar Damian Hirst is niets meer of minder dan dat hij als CEO regeert over een productiehal van tientallen medewerkers die met tientallen dan wel honderden werken bezig zijn, die voor miljoenen euro’s van de hand gaan. Hirst is, kortom, niet zozeer ‘Kampioen van de Kunst’ als wel ‘Kampioen van het Kapitaal’, hetgeen nog eens onderstreept wordt door zijn luidkeels geventileerde stelling dat geld het bloedvatenstelsel van de kunst is.

Nieuwe barbarij
Zoals de Vlaamse schrijver Tom Lanoye onlangs treffend formuleerde: sinds het vallen van De Muur is het kapitalisme alleen nog “met zichzelf in gesprek”, een gesprek dat ondanks de aanwezigheid van zich ‘links’ of ‘sociaaldemocratisch’ noemende partijen ontstellend leeg blijkt te zijn. Juist in deze hoek van het politieke spectrum – waar je verzet of, op z’n minst, bedenkingen zou mogen verwachten – is het onwankelbare geloof in de markt, in het kapitalisme dus, de afgelopen decennia tot ongekende hoogten gestegen. Doe een blinddoek om, wijs een concernleiding, een Raad van Commissarissen, een wanbeheer voerend schoolbestuur of een regiment bot sanerende managers aan, en ze blijken in meerderheid uit PvdA- of D66-sympathisanten te bestaan.

In het buitenland van hetzelfde laken een pak: centrumlinks heeft zich ontpopt als de belangrijkste aanjager van het kapitalisme, al was het maar omdat het kapitalisme de belofte in zich draagt mensen onafhankelijk van cultuur, huidskleur en levensovertuiging te beoordelen en louter te classificeren naar daadwerkelijk gedrag en rendement.  (Weg met historie! Weg met geografie! Weg met grenzen!) Dit lijkt een humane en bevrijdende praktijk, een positief losbreken uit ‘overleefde ideologieën’, maar heeft, bij ander inzien, toch vooral de deur naar extreme consumentenverheerlijking, geheugenloosheid en financieel avonturisme wagenwijd opengezet. Ofwel: wat menslievend, kosmopolitisch en modern leek, bleek de introductie van een nieuw soort barbarij, die beter bekend staat onder ‘neoliberalisme’.

Een barbarij waarbinnen mensen met een eerzaam beroep (leraar, verpleger, winkelier, metselaar, etc.) structureel aan de verliezende hand zijn ten faveure van jonge snotneuzen die na een paar jaar malafide derivatenhandel ‘binnen zijn’ om zich daarna voorgoed terug te trekken en vervolgens, tussen het skiën en champagne drinken door, niet zelden te poseren als weldoeners van een goed doel dat sexy ligt in de publieke opinie. Deze nieuwe barbarij is staande praktijk in Europa en wint overal terrein. En kan ik het helpen dat partijen als de SP en de PVV de enige zijn, die deze barbarij benoemen en bestrijden? En begrijpt u iets van mijn verbazing wanneer uitgerekend deze partijen door de main stream media als ‘extreem’ worden gekenmerkt, terwijl de horigen aan het financieel extremisme – GL, PvdA, CDA, D66, VVD – als ‘verantwoord’ worden gekenschetst?

Omringd door ja-knikkers
Laten we een paar recente voorbeelden aanhalen om de structurele eenzaamheid van het kapitalisme te staven. Het anti-kapitalistische Occupy werd in een mum van tijd vermorzeld tot een margeverschijnsel van gekkies. Joris Luyendijk meldt dat carrière maken bij een bank, zelfs na de kredietcrisis, nog steeds het drievoudige oplevert dan bij een toezichthouder. Bij woningbouwcorporatie Vestia blijkt het graaien bedrijfspolitiek te zijn geweest, maar PvdA-leider Samsom kijkt weg en vlucht in oude mantra’s als “eerlijker de lasten verdelen”. Willem Vermeend (PvdA) wrijft intussen in zijn handen bij regimenten ‘jonge multitaskers’ die Nederland, op weg naar hun eerste burn-out, kunnen doen opstomen in de vaart der volkeren.

En, alsof het allemaal nog niet erg genoeg is, spoort de nieuwste jongerenbeweging, G500, volgelingen aan lid te worden van de drie middenpartijen – PvdA, CDA en VVD – die volkomen vervlochten zijn met het financiële establishment. En maakt de inspirator van dit alles, Sywert van Lienden (@sywert), de wreedste grap van het jaar door bloedserieus te beweren dat hij “tegen cynisme” is. Vergis ik me nou of is de G500 juist hét symbool van dat oprukkende cynisme? Het jaagt geen ideeën na, laat staan idealen, het poogt slechts ‘punten’ te ‘regelen’ of te ‘stroomlijnen’ die nu ‘uit balans’ zijn en ongunstig uitpakken voor jongeren. G500 is een soort afroepbare reparatiekit van in pakken en jurkjes gestoken carrièristen, die het te druk hebben met zelfontplooiing om veel tijd te investeren in de echte politiek en, derhalve, via procedurele handigheidjes, enkel wat weeffouten in het systeem pogen recht te breien.

Kan het kapitalisme zich betere en meer gedweeë onderhoudsploegen wensen? Nee, dus. En heet je, tot slot, Emile Roemer, en durf je het woord ‘menselijke samenleving’ centraal te stellen, dan moet je je laten aanleunen dat je bezig bent “te zwelgen in nostalgie” en met louter ‘onrealistische plannen’ te komen. Want ook de loyaliteit van de pers blijkt inmiddels grotendeels te liggen bij het grootkapitaal; iedereen die poogt vragen te stellen bij de zin van economische groei, van doorgeschoten efficiency en afrekenmodellen wordt algauw in het bakje ‘zuur’ of ‘lastpak’ geworpen. Kortom: iedereen die het kapitalisme uitdaagt, wordt anno 2012 weggedrukt of afgeserveerd. Het systeem blijft eenzaam en onaantastbaar achter, omringd door ja-knikkers.

Naïef geloof in toverdoos
Dat liberalen en christendemocraten zich van oudsher veilig voelen bij het kapitaal en bereid zijn de minder bedeelden eindeloos het mes op de keel zetten voor een ‘gezond investeringsklimaat’ en een ‘koppositie in de wereldeconomie’ is niet verwonderlijk, maar dat de sociaaldemocraten, zelfs na hun kwalijke rol bij het schaamteloze gegraai in de semipublieke sector, zich daar klakkeloos bij aansluiten is misselijk makend. Sterker: in die kringen klinkt de roep om ‘optimisme’, om ‘eensgezindheid’, om ‘harmonie’ voor ‘een betere toekomst’ geïnspireerder en religieuzer dan bij rechts. En wordt de markt impliciet en onthutsend naïef verheerlijkt als een toverdoos van mogelijkheden waar iedereen zijn plekje kan vinden en, als vanzelf, rechtvaardigheid zal heersen.

Dat iedereen elkaars concurrent is in die geliefde toverdoos, dat er een ratrace ontstaat die de grenzen van de voordeur plat trapt, daar sluiten ze hun ogen voor. Als je aandacht vraagt voor dat aspect dan krijg je doorgaans geen met argumenten omkleed verweer, maar slingert men in PvdA-kringen naar je hoofd dat je ‘een zure zwartkijker bent’ en, hoofdzonde, ‘niet in mensen gelooft’.  De zogenaamde ‘hervormingen’ waar nu alle partijen hun bek van vol hebben, is, uitgekleed, niets meer of minder dan een correctie ter wille van het internationale kapitalisme. Het systeem zelf hoeft zijn klauwen niet meer uit te steken of zichzelf te rechtvaardigen en staart eenzaam voor zich uit: haar ‘greep’ op de wereld breidt zich zonder enige inspanning dag na dag, uur na uur, seconde na seconde uit.

De elites schaven de imperfecties bij alsof het om leven en dood gaat  en het ideologische verzet wordt op z’n vriendelijkst weggehoond als ‘inefficiënt’. De ‘nieuwe generatie’-socialist Lodewijk Asscher maakt, hóe symbolisch, van het schoonvegen der Amsterdamse Wallen zijn levenswerk, zogenaamd uit puur morele motieven, maar in essentie omdat hoerenkotten en ander schemerig volk het internationale imago van Amsterdam schaden en de stad potentieel terugwerpt op de ranglijst van aantrekkelijke investeringsplekken. Hoe links, fatsoensrakkerig,  totalitair en kapitalistisch wil je het hebben?

Resumerend: via de mainstream politiek definitief hebben we onszelf met onszelf en ons persoonlijke groeimodel omsingeld. Als niemand het kapitalisme tenminste plaatselijk buiten werking stelt of af en toe voor eventjes terug blaft naar zijn hok, dan is het een kwestie van tijd voordat we stikken.

Hans van Willigenburg is schrijver, dichter, journalist en writing coach. Hij strijdt niet tegen het kapitalisme, maar tegen de onbedreigde eenzaamheid waarmee het systeem over ons heen dendert. En de angst om de negatieve aspecten ervan te benoemen en bespreken.

CC-foto: Asterion.

32 Reacties :

  1. Krachtmeester:

    “Hervormingen” = wij durven de vierde macht niet recht in haar gezicht te zeggen dat het – crisis of geen crisis – onvermijdelijk is om de alom aanwezige overheid tot betaalbare proporties terug te brengen.

  2. Havenbaron:

    “Hebben wij, mensen, iets te zeggen over het kapitalisme? Nee.”

    Juist wel, de gedachten zijn vrij.

    Buiten dat ons handelen is mogelijk beperkt door onszelf en anderen maar de mogelijkheid tot handelen bestaat nog steeds.

    Dus voel je vrij om je een slachtoffer van kapitalisme te voelen maar je hebt de keuze dat niet te doen.

  3. @1 @2

    Jullie zijn een prachtige exponent van de gedachte dat kapitalisme ‘natuurlijk’ is en ‘goed’, en, derhalve, niet onderbouwd hoeft te worden.

    Dat maakt jullie – kennelijk – ook ongevoelig voor alle voorbeelden en ontwikkelingen die ik noem.

    Slaap zzzacht.

  4. Krachtmeester:

    @3

    Over de onderbouwing – en dus ook over ethiek – moet altijd gepraat blijven worden.
    Dat doe jij overigens op magistrale en welonderbouwde wijze.
    Maar we verliezen al jaren veel geld, en momenteel 90 miljoen Euro per dag aan een geïnstitutionaliseerd gebrek aan politieke wil. Ook lopen we het risico dat buitenlandse investeerders hun geld hier niet meer parkeren of investeren. Dat is een realiteit, of je dat nu leuk vindt of niet.
    We kunnen het niet maken naar onze kinderen en kleinkinderen om ze met enorme overheidsschulden op te zadelen. En we kunnen dat al helemaal niet maken terwijl we schijnheilig foei! roepen naar Griekenland en consorten.

    Wel kunnen we in mijn ogen relatief snel én sociaal naar 3% (en op termijn naar nul procent) overheidstekort. Als we maar keuzes maken en bereidheid tonen om olietanker overheid in z’n geheel terug te laten treden. Elke politieke partij zal dus stokpaardjes en welvaartsvet in moeten leveren. Van dierenpolitie tot straaljagers tot dassentunnels.
    Verder ben ik het volmondig met je eens dat de graaiers en verkwisters in de (semi-)publieke sector volledig de weg kwijt zijn.

  5. @Hans,

    Blijf maar lekker huilen, het komt wel goed schatje.

    Er ooit aan gedacht dat jouw argumenten als een tang op een varken slaan?

    Zoals de eerste “Kapitalisme is niet lief want de publieke omroep moet zich meten met de commerciëlen vanwege de kijkcijfers.”

    Joh, in beide gevallen betaal ik slechts indirect voor het product en kan ik ten alle tijden ervoor kiezen niet te kijken danwel te luisteren of zelf een cdtje kopen danwel een bandje te beginnen.

    Juist door de markt aka het kapitalisme heb ik een keuze om te doen wat ik wil inclusief de radio/tv/website uit. Dat de publieke omroepen al jaren vechten tegen het verlies van hun mandaag o.a. door terug val van leden en achterban is een natuurlijk verloop van keuze.

    Maar goed, blijf hakken op de stropoppen ondertussen zet de markt er wel een paar nieuwe windmolens bij waarachter jij aan kan jagen.

  6. @5

    Ghegheghe…;-) #windmolens

    Hier spreekt de hypergeïndividualiseerde burger die zèlf wel uitmaakt wie, wat, waar en hoe laat.

    Hulde.

    Maar elk ander beoordelings- en inrichtingscriterium dan een puur-praktische weggooien als oud nieuws – zoals jij doet – is de intolerantie via de achterdeur.

    Sterker: het is deze intolerantie jegens het niet-nuttige, niet-afrekenbare, niet-kwantificeerbare dat de kern van het wezenloze kapitalisme vormt, meneer de stoere @Havenbaron.

  7. Krachtmeester:

    Even semi-off-topic: puur uit nieuwsgierigheid, weet iemand wat het huidige percentage van het Amerikaanse begrotingstekort is?

  8. Richard E:

    @7
    als ik dit klokje goed interpreteer om en nabij de 30 (!) procent, 1324 miljard op een begroting van 3578 miljard.

  9. Krachtmeester:

    @8

    Linkje doet het niet, maar het getal spreekt boekdelen. Dank!

  10. Richard E:

    @2 google anders op usdebtclock.org, daar probeerde ik naar te verwijzen.

  11. Jeroen:

    Imho is kapitalisme mogelijjk bij de gratie van het geweldmonopolie van de overheid. Tal van bescherminsgconstructies voor bedrijven zorgen er samen met een op rente en schuld gebaseerd monetair systeem voor dat er grote inkomensongelijkheid kan ontstaan of beter gezegd: het geld één kant op stroomt. Zoals de schrijver stelt: het systeem zal stikken… ik denk nog eerder door de designfout dat het groei nodig heeft om te kunnen voortbestaan (maar waarvoor de fysieke basis hoe langer hoe meer ontbreekt) dan doordat het volk doorheeft dat ze worden uitgevent door de overheid.

  12. middle men:

    Er zijn nou eenmaal mensen die moeilijk met vrijheid om kunnen gaan. Dat lijkt mij geen reden om vrijheid in te perken.

    @3
    “”Jullie zijn een prachtige exponent van de gedachte dat kapitalisme ‘natuurlijk’ is en ‘goed’, en, derhalve, niet onderbouwd hoeft te worden.”"

    Er zijn genoeg onderbouwingen voor een vrije samenleving, en die zijn van een hoger niveau dan de stelling dat socialistische televisie programma’s bagger zijn.

  13. Richard E:

    @12 imho wilde Hans niet zeggen dat het kapitalisme slechte televisieprogramma’s oplevert, maar dat het kapitalistische frame zo dominant is geworden dat zelfs organisaties die niet direct gereguleerd worden door de markt, het frame toch helemaal hebben overgenomen.

    Men is nog al eens geneigd om het kapitalisme als een natuurverschijnsel te zien in plaats van een product van de geschiedenis, een gevolg van historische besluiten en langzaam gegroeide instituties. Ook de terloopse gelijkstelling tussen kapitalisme en vrijheid die jij hier naar voren brengt, of het idee dat overheden het kapitalisme alleen maar in de weg zitten horen bij dat frame.

    Ik ben van mening dat het frame dat kapitalisme een natuurverschijnsel is, het grootste obstakel is op de weg naar een vorm van kapitalisme dat ook echt vrijheid en welvaart blijft opleveren.

  14. splinter:

    Voor we aan systeemkritiek (lekker abstract) toekomen.
    We hebben veel geld verloren hebben aan door neo-liberale deregulering mogelijk gemaakte knoeiende de banken en de daaropvolgende financiële crisis. Dat vraagt om korte- en lange termijn maatregelen.

    De Catshuismaatregelen zoals CDA en VVD die kennelijk voorstaan voorzien in verhoging van het btw-tarief op dagelijkse levensbehoeften en 9 Euro;s eigen bijdrage per recept. Dat raakt juist die mensen met een simpel baantje, of die ziek zijn die nu al bijna al hun geld kwijt zijn aan wat ze niet missen kunnen.
    Daarnaast worden naar het schijnt AOW-ers afgeknepen.

    Kan iemand mij uitleggen wat dat de redelijkheid achter die keuzen is en wat dat met kapitalisme / rechtse politiek te maken heeft? Misschien wordt de discussie dan wat concreter. Zal het mij voorlopig ff worst wezen wat de PO op die treurbuis zet…

  15. middle men:

    @13
    Kapitalisme is dan ook geen ideologie, de term kapitalisme is trouwens uitgevonden door karl marx die alles als een ideologie van een bepaalde klasse zag.

    Kapitalisme bestaat al zo lang als de mens bestaat, en zelfs langer aangezien ook dieren voedsel ruilen.

    Dit staat niet gelijk aan economische theorieën en politieke stromingen die vrijheid hoog in het vaandel hebben staan.

  16. Krachtmeester:

    @14

    De BTW-verhoging is volgens mij gewoon een ordinaire manier om de begroting op orde te krijgen. Bizar dat er niet harder geroepen wordt: stop eerst maar eens met uitgeven in Den Haag!

    Die 9 Euro per recept lag al heel lang op de plank, omdat de zorgkosten door de vergrijzing helemaal uit de hand lopen – overigens is dit een wetenschap die al tientallen jaren bekend is. Linksom of rechtsom moet er wat aan het in de hand houden van de zorgkosten worden gedaan. Premie omhoog, minder verrichtingen, eigen bijdragen, dat soort zaken.
    Of die 9 Euro redelijk, laat staan interessant uitvoerbaar is, daar kun je over van mening verschillen. Waar geen verschil van mening over bestaat, is dat de zorgkosten hoe dan ook teruggedrongen moeten worden.

    AOW-ers worden bij mijn weten niet afgeknepen, er bestaan alleen verschillen van mening over het hoe en wanneer verhogen van de AOW-gerechtigde leeftijd. We worden al heel lang steeds ouder, dus een latere ingang van de AOW-leeftijd – zeker voor de niet zware beroepen – ligt voor de hand. Het is nog maar de vraag of werkgevers mensen van 66, 67 jaar uberhaupt gaan aannemen, maar goed.
    Bijna alle partijen willen deze maatregel het liefst uitstellen tot de laatste babyboomer is overleden, want dat is nu eenmaal de grootste kiezersgroep.

    Ik vind al dit soort maatregelen pas in orde als de overheid ook hard in haar eigen vlees snijdt. Bestuurslagen, gebouwen, wachtgeld, enzovoort.
    En daar hoor ik nog veel te weinig over.

  17. Richard E:

    @15
    nee. het kapitalisme is een systeem. kapitalisme bestaat niet al zolang de mens bestaat, of je moet het jatten van voedsel, of het delen van voedsel in een stam op basis van status ook al kapitalisme zien. In dat geval is het jatten van een scooter of het geven van grote sommen geld aan vertrekkende omroepdirecteuren ook uitstekende vormen van kapitalisme. In dat geval is alles kapitalisme, en verliest het begrip betekenis.

    Marx heeft het volgens mij nooit over “het kapitalisme” gehad (als in een ideologie of systeem), wel “kapitalistisch” als bijvoeglijk naamwoord. Maar dat deden veel mensen voor hem ook al. Een quootje om het tegendeel te bewijzen is zeer welkom.

    Maar ik heb de wijsheid niet in pacht.. wat is volgens jou een goede definitie van kapitalisme?

  18. middle men:

    @17
    Marx gebruikte het woord kapitalisme om een systeem en ideologie te beschrijven, in zijn ogen was het kapitalisme een groot complot van alle niet arbeiders.

    Het woord kapitalisme is net zoals het woord neo-liberalisme een term om bepaalde vrijheden en omgangsvormen te ideologiseren en deze een negatieve bijklank te geven.

  19. splinter:

    @16 Je kent de feiten kennelijk niet.

    Aow-ers -/- 2,25 tot 3,25%. Uitkeringen -/- 4,25%.
    http://www.cpb.nl/publicatie/doorrekening-catshuispakket-hoofdtabellen

    Ouderen / mensen die niet kunnen werken gebruiken vaak medicatie; 9 Euro per recept.

    Iedereen geeft per maand een paar honderd Euro uit aan dagelijkse levensbehoeften, eten drinken, kleding, gas, licht water enz. Je kunt die kosten nauwelijks ontwijken. Ga je nu het lage BTW tarief dat daarop van toepassing is verhogen, treft dat vooral mensen met weinig geld, omdat zij naast voor die dagelijkse levensbehoeften, niet elke maand nog geld overhouden om tegenvallers op te vangen. He, das ook raar, dat zijn opnieuw die AOW-ers en mensen met een uitkering.

    Het is kortom een pakket, waarbij kosten zich ophopen bij grote groepen mensen die dat moeilijk betalen kunnen en part nog deel hebben aan die crisis.

    Nou is mijn vraag wat dat CDA/VVD pakket met de aard en de moraal van kapitalisme te maken heeft.

  20. @allen

    Niet lachen.

    Het gaat mij uiteindelijk om (gaaaap)…. balans.

    Dat is ook de achtergrond van de opmerking van Tom Lanoye, die ik nergens een rol zie spelen in de comments.

    Sinds de val van de Muur lijkt de geluidsdemper – de natuurlijke tegenkracht – weg en schreeuwt het kapitalisme zijn jachtige boodschap, onbedreigd en onbekritiseerd, tot in de verste uithoeken.

    De extraverte held, die zijn CV rond stuurt, zijn 1 person marketing op orde heeft en dagelijks laat weten hoe goed hij/zij bezig is, is de norm geworden.

    Twijfel en verscheurdheid zijn negatieve waarden, die je vanuit kapitalistisch perspectief ‘niks brengen’.

    Ik ervaar die benadering als verschrikkelijk eenzijdig.

    Dat er mensen zijn die veel geld willen verdienen en daar heel ver in gaan, interesseert me geen zak.

    Dat vind ik goed.

    Uitstekend zelfs!

    Maar dat de intellectuele voorhoede het idee heeft opgegeven dat er alternatieven zijn, is het ware gif.

    Sterker: zij scharen zich achter het populisme van de schreeuwerigheid en de herrie.

    Zie de benoeming van Endemol-icoon Paul Römer bij de ledenloze NTR.

    En het schouderophalen dat ermee gepaard gaat.

    Het ware verraad zit bij hen die thuis poëzie lezen en klassieke muziek luisteren, maar overdag, op het kantoorpark, kiezen voor audiovisuele junkfood omdat zulks ‘meer marktaandeel scoort’.

    Wie het nu nog niet snapt, zeg ik één ding: voor de grijpstuiver die een gemiddelde schrijver na een les op een middelbare school naar zich toegeworpen krijgt (vaak nog na lang soebatten), is een gemiddelde DJ te beroerd om één keer adem te halen.

    Dát zijn de verhoudingen in een kapitalistisch monstrum, waar elke tegencultuur is gemarginaliseerd. .

  21. Dat het hier al weer over berekeningen gaat doet deze column geheel teniet. Waarom zouden we niet als Roemer eerst eens gaan nadenken over wat voor samenleving we willen? Even dat hele kapitalistische “monster” uit ons denken zetten en (in navolging van John Rawls?) een realistisch-idealistische visie op hoe wij onze samenleving temidden van al die andere samenlevingen zouden willen zien en vervolgens daar naartoe werken?

  22. vervolg…

    De sensatie zoekende Jakhals (DWDD) die een Vlaamse dichteres bezoekt met geen andere agenda dan het zo hard mogelijk in de microfoon blèren van puberale grappen.

    Daar zit alles in. In die Jakhals.

    Scoringsdrift.

    Populisme.

    Domheid.

    Progressieve lafheid met een goedgevulde portemonnee.

    **zakdoek tevoorschijn haalt**

  23. Krachtmeester:

    @20

    Hans, Nederland is stiekem een heel erg uitgebalanceerd land.
    Dat lijkt natuurlijk niet zo, als je de moderne mediacultuur opzuigt.
    Media moeten steeds harder schreeuwen, omdat media in een vechtmarkt opereren.
    Maar dat hele verhaal alsof “de markt” alomvattend is, is een fabeltje, echt.
    Het probleem is nu juist, dat overheden steeds alomvattender worden – en dat dan ook nog zonder democratische legitimatie – en dat er van overheidswege heel veel nepmarkten zijn gemaakt.

    Ik ben het met je eens dat de intellectuele voorhoede al tientallen jaren op sterven na dood is en, althans in Nederland, meer uit trendvolgers dan uit trendsetters bestaat. We zijn gewoon een ordinair geldland. Altijd geweest ook, daar niet van.
    Tegelijkertijd is de Nederlandse bevolking in sneltreinvaart gedemocratiseerd: iedereen heeft steeds meer toegang tot informatie, kennis en maatschappijdeelname. Dat brengt een logische mengeling van competitie en volksheid met zich mee. Allemaal heel voorspelbaar.
    Maar geen reden om in paniek te raken.
    Dat van die DJ’s begrijp ik niet helemaal, DJ’s maken in zekere zin aan het begin toch ook tegencultuur?

  24. Dutch Courage:

    Meneer Van Willigenburg, uw stuk doet me denken aan een analyse van Tim Montgomerie (eindredacteur van de website ConservativeHome) waarin hij stelt dat het kapitalisme geen moraliteit kent (lees niet: immoreel is) en daarom geen grenzen stelt (http://www.guardian.co.uk/commentisfree/2011/nov/11/capitalism-amoral-worst-enemy-people).

    Voor de jaren ’60 hadden we de kerk die de morele grens dicteerde. Het socialisme vocht tegen kerk & kapitaal omdat de socialistische ideologie zowel moreel als economisch pretendeert te zijn. De huidige leegte is dan niet zozeer ontstaan door het omarmen van het kapitalisme maar doordat het socialisme de plaats van de kerk niet goed weet in te vullen door alles centraal te regelen. Het is nu de overheid die ontwikkelingshulp regelt, goede doelen subsidieert en voor onze ouderen zorgt. Het socialisme heeft met succes kerk afgeschaft en daarvoor in de plaats de belasting als moderne aflaat ingevoerd.

    Een oplossing zou men kunnen vinden in het liberalisme maar helaas heeft de definitie van die term een draai van rechts naar links gemaakt. Twintig jaar geleden was liberalisme rechts, nu is het een Anglo-Saksische verbastering van het woord ‘liberalism’ wat gewoon ‘vrijheid zonder verantwoordelijkheid’ betekent’

  25. Anton:

    Volgens mij is kapitalisme een natuurkracht, het is de energie die organismen nodig hebben om hun bestaan te verzekeren en continueren. De allereerste levensvormen hoopten zich op en vochten elkaar de pan uit op de plaatsen waar ze die energie vonden.
    Ze vermeerderden en verbeterden zichzelf om maar zoveel mogelijk energie op te nemen. Energie die ze gewoon nodig hebben om in leven te blijven en te vermeerderen.
    Survival of the fittest.

  26. Anton:

    Overigens een rechts standpunt naar ik meen.

  27. teceer:

    maar we moeten ons blijven realiseren dat het mensen zijn die het systeem sturen en er uiteindelijk gebruik van maken om er zelf zo goed mogelijk uit te springen.
    zoals het mensen zijn die ons hun belangen voorspiegelen als HET LANDSBELANG, terwijl er geen objectieve reden is om er niet van uit te gaan dat onze belangen HET LANDSBELANG zijn en niet de hunne.

  28. @Aanklacht:

    KAPITALISME
    In tegenstelling tot de andere levende wezens maakt de mensheid gedurende haar bestaan op aarde een ontwikkeling door. Zij groeit langzaam maar zeker naar volwassenheid, dat wil zeggen naar de mens die de waan achter zich gelaten heeft en nu in overeenstemming met de werkelijkheid leeft. De mens dus voor wie het aloude “Ken Uzelve” een feit geworden is. Tijdens die groei naar volwassenheid is het optreden van het kapitalisme een onvermijdelijke fase. Als zodanig ligt het bestaan ervan in de rede. Dat wil echter onder geen beding zeggen dat het kapitalisme dùs redelijk zou zijn. Op zichzelf is het dat bepaald niet. De praktijk van het kapitalisme mag niet goedgepraat worden, het is immers een onmiskenbaar feit dat het lange tijd een groot aantal mensen veel ellende bezorgt. Zij worden op brutale wijze bestolen en ook de planeet zelf knapt er niet van op.
    Wat er desondanks zinvol aan is, is de grondslag ervan, namelijk dat het een eerste manifestatie is van de mens die begonnen is zich als het werkelijk zelfbewuste verschijnsel te ontwikkelen. Individualisme, want dat is het streven van de mens om zichzelf te worden, is de goede en zinvolle achtergrond van het kapitalisme. Met goed bedoel ik in dit verband dat het in overeenstemming is met de ware verhoudingen en de essentiële processen in de werkelijkheid. Dus is het ook in overeenstemming met datgene dat karakteristiek voor de mens is.
    De mens moet op den duur bij zichzelf terecht komen, hij moet ‘individu’ worden. Alleen dan komt hij tot zijn recht als uiterste mogelijkheid van het verschijnsel. Dat is dus het verschijnsel zoals dat als eindresultaat van de wording voor de dag gekomen is.
    Hoewel er vaak op gemopperd wordt is het de zogenaamde ondernemer die rechtstreeks aan het proces van het zichzelf-worden, dus aan het individualisme, meekomt. Hij is de mens die de voorhanden natuurlijke werkelijkheid omzet tot een zaak van mensen. Als producent van de vele soorten van levensbehoeften maakt hij van de planeet een mensenwereld. Deze ondernemer staat tijdens de individualistische ontwikkeling onvermijdelijk in het teken van het particuliere. Hij is de particuliere ondernemer en dat is in feite de kapitalist. Deze kapitalist onderneemt al zijn activiteiten uitsluitend om er persoonlijk beter van te worden. Uiteraard levert dat zo zonder meer een volstrekt ònrechtvaardige wereld op, die er weliswaar gaandeweg beter uit gaat zien, maar die ondanks allerlei positieve sociale verbeteringen toch nimmer echt rechtvaardig wordt. Een verbeterde verkeerde wereld is nog steeds een verkeerde wereld!
    Pas als dat proces van de individualisering zijn einde nadert ontdekt die particuliere ondernemer, die kapitalist, dat het zichzelf-zijn geen inhoud kan hebben zonder de volle en onvoorwaardelijke erkenning van de medemensen. Het echte zichzelf-kennen houdt logischerwijs onmiddellijk het erkennen van de ander in. Hoewel het individualisme aanvankelijk gepaard gaat met een ondernemer die particulier ingesteld is en de zaak daardoor niet bepaald menslievend genoemd kan worden, ligt het toch in de wezenlijke natuur der dingen. Zo is dus ook te stellen dat het zinvolle van het kapitalisme ligt in de ondergrond van bewustwording en realisering van de mens als individu. Daaraan komt logischerwijs onmiddellijk mee dat via de ondernemer gaandeweg tal van levensbehoeften ter beschikking komen. Uiteraard is dat positief te waarderen. De mens kan nu eenmaal niet behoorlijk leven zonder beschikbare levensbehoeften.

    Uit het werk van Creatief Filosoof Jan Vis, die mijn mening beter verwoordt dan ik zelf ooit zal kunnen.

  29. knelistonie:

    Mooi, diep en scherp stuk.

    Redelijk wat raakvlakken met http://truth-out.org/news/item/8685-the-globalization-of-hollow-politics

    En om de productiemiddelen gaat het ook al niet meer.
    Veel belangrijker worden de taal- en rechtsmiddelen d.m.v. ACTA enz.

  30. Als kapitalisme een natuurkracht is, heeft het ook wetten die zich verhouden als natuurwetten, kortom “strikte” wetten. Natuurwetten zijn dan ook waar onafhankelijk van de mens. Dat geldt niet voor economische “wetten” voor zover ik weet. Op zich is dat logisch, omdat economie mensenwerk is en geen natuurwerk.

    Kapitalisme moet je op zich ook niet vergelijken met een survival of the fittest. Mensen kunnen prima leven wanneer zij alleen datgene nemen wat ze nodig hebben zonder winstmaximalisatie op het oog te hebben. Wellicht komt dat omdat de mens niet 100% rationeel is. Het doen en laten van mensen is soms (of misschien zelfs vaak) irrationeel. 100% rationele mensen zouden wij niet als mens betitelen (maar wellicht als robot, computer of goden/engelen?).

    Nu is de vraag in wat voor samenleving we willen leven: een 100% rationele samenleving waarin wetten als die van de economie geheel opgaan, of een samenleving waar we omgaan met onze irrationaliteit en daar op anticiperen.

    Zelf ben ik zeer content met een samenleving die die laatste vorm aanhangt: voor mij is “verwondering” erg belangrijk. “Kijk eens wat hij doet!” wil ik af en toe tijdens een voetbalwedstrijd kunnen roepen. In een rationele samenleving waar de “wetten” van de economie gevolgd worden lijkt daar geen plaats voor.

    Naïef? Misschien. Dat zorgt er echter voor dat ik mens blijf, in plaats van een machine.

  31. Mooie reacties…. En veel… In komende bijdragen hoop ik praktische suggesties/voorbeelden te geven voor/van een ‘anti-kapitalistische’ levensstijl…

  32. Blitskikker:

    @ 31

    Inderdaad, wat zijn de oplossingen?
    Het is makkelijk om systemen zoals kapitalisme (of democratie) te bekritiseren, omdat ze duidelijk imperfect zijn. Het probleem is alleen dat alle andere systemen die in de loop der jaren zijn geprobeerd nog veel slechter blijken te werken.
    Of verlang je terug naar de tijd dat bijv. KPN nog een staatsbedrijf was (en het twee weken duurde om een telefoonaansluiting te krijgen)?

Reacties zijn inmiddels gesloten